Spaanstalig Beraad

Deelnemers waren stichtingen die zendingswerk of kerk- en Evangelieondersteunend werk in Spanje verrichten: interkerkelijke stichtingen als Het Evangelie in Spanje, de Spaanse Evangelische Zending (SEZ), IRS, Studiebijbel en Net Foundation, de gereformeerd vrijgemaakte stichting Steun Broederschap Spanje en de Nederlands gereformeerde uitgeverij Felire.

Wellicht zullen er projecten zijn die, zo niet door alle, door enkele van de stichtingen gesteund worden, als gezamenlijk georganiseerde conferenties, publicaties of ondersteuning van het theologisch onderwijs. Op langere termijn zal het misschien mogelijk zijn om te komen tot een gezamenlijke visie op wat zending in onze tijd in een Europees land als Spanje behoort na te streven.

Zelfvoorzienend

Tijdens de vergadering kreeg ik de gelegenheid om iets te zeggen over de Spaanse protestantse of evangelische kerken. Naderhand verzocht broeder Hans ten Klooster (directeur van IRS, red.) me deze opmerkingen uit te werken en toe te lichten voor het blad van IRS. Ik benadrukte voor de aanwezigen dat het Spaanse protestantisme niet zelfvoorzienend is. Dat helaas de protestantse of evangelische kerken niet voldoende kracht hebben om geheel op zichzelf te kunnen bestaan, zonder ondersteuning uit het buitenland.

In de eerste plaats moet er bij de beoordeling van het Spaanse protestantisme rekening mee gehouden worden dat het jong is. Het ontstond in de negentiende eeuw door het werk van Bijbelcolportatie, evangelisatie en kerkstichting door tal van zendingen. Baptisten, methodisten, mensen van de vergadering van gelovigen en anderen, bovendien afkomstig uit verschillende landen, hoewel hoofdzakelijk uit de Angelsaksische wereld, stichtten hun eigen zendingsgemeenten. Het gaat hierbij vooral om op zichzelf staande lokale gemeenten. Want hoewel er in de loop van de twintigste eeuw enkele denominaties zijn ontstaan, zoals de IEE, een kerk waarin al vroeg gereformeerden, lutheranen en methodisten samengingen, evenals baptistische federaties en verbanden van gemeenten die zich tot de vergadering der gelovigen rekenen, is het Spaanse protestantisme vooral independentistisch en ook separatistisch. De gedachte leeft dat de kerk vooral lokaal moet zijn. Eerder een huisgemeente dan – en hier speelt het verzet tegen de rooms-katholieke traditie een rol – een grote geïnstitutionaliseerde kerk. Het separatisme radicaliseert dit independentisme. Het stimuleert de gedachte dat het altijd beter is zelfstandig te zijn dan samen te werken of samen te gaan met christenen die over sommige dingen anders denken. Tegelijk bevordert het separatisme verdeeldheid en scheuringen binnen de gemeenten.

Het gevolg is dat er – vooral in de grotere steden – een te groot aantal kleine gemeenten is in verhouding tot het totaal aantal evangelische christenen, elk met eigen kosten van huur, aankoop of onderhoud van een gebouw. Door deze hoge kosten is het vaak niet mogelijk om een voorganger vrij te stellen, en ook de diaconie, evangelisatie en de opleiding van jongeren voor het pastoraat staan door het gebrek aan middelen onder druk.

Het is heel moeilijk gebleken om iets in deze situatie te veranderen. Hier en daar zijn wel kleine lokale kerken samengegaan, maar deze beslissing was soms de oorzaak van weer nieuwe scheuringen. Voor de zendingen die medeverantwoordelijk zijn voor de gegroeide situatie is het moeilijk om de juiste besluiten te nemen. De soms jarenlange relaties met een denominatie, kerk of voorganger voelen als verplichtingen. Soms stellen we ons in Spanje de vraag wat er zou gebeuren als in één jaar de zendingen zouden besluiten geen hulp meer te bieden aan Spanje en ook de zendelingen terug te trekken – een mogelijkheid die in de jaren van crisis, die we nog steeds niet achter ons hebben, niet geheel denkbeeldig was. Sommigen denken dat de kerken die nu gewend zijn hulp vanbuiten te ontvangen, er sterker uit zouden komen. Ik betwijfel dit en daarom zou ik me niet graag aan zo’n experiment wagen.

Theologische en geestelijke vitaliteit

Bovenstaande schets is niet volledig zonder de zorgen van geestelijke aard te benoemen. Er is weliswaar de laatste vijftien jaar een duidelijk groei van het aantal protestanten in Spanje, maar deze wordt veroorzaakt door de immigratie van een slechts te schatten aantal mensen uit Zuid-Amerika. Zijn het er 200.000, 300.000, of nog meer? Niemand weet het. Het aantal autochtone protestanten is waarschijnlijk niet gegroeid, niet in aantal, maar ook niet in vitaliteit. In de omgeving waarin ik werk, is eerder het tegendeel het geval. De sterke overtuigingen van eertijds en de drang om te evangeliseren, zijn niet meer dezelfde. Postmodern relativisme en materialisme hebben een geest van slapte in de kerken gebracht. Veel kerken zijn gedurende één generatie vitaal geweest, maar daarna is deze vitaliteit afgenomen.

Ten slotte moet de theologische zwakte van het Spaanse protestantisme genoemd worden. De theologische verschillen tussen de zendingen die vanaf de negentiende eeuw in Spanje gewerkt hebben en nog werken, in combinatie met de gebrekkige geestelijke vitaliteit van dit moment, vormen geen goede voedingsbodem voor een eigen Spaanse theologie, waaruit de kerk kan putten voor de overdenking van haar geloof. Het grootste deel van de in het Spaans uitgegeven theologische literatuur bestaat uit vertalingen, weer vooral uit de Angelsaksische wereld, met als gevolg dat ze geen antwoord geven op specifi ek Spaanse vragen. Ook bij de opleiding van voorgangers is hulp uit het buitenland vooralsnog onmisbaar. De theologische scholen leiden wel op voor het pastoraat in de lokale gemeenten, maar zijn niet voldoende voor de vorming van medewerkers die zelf theologisch leiding kunnen geven en theologie kunnen onderwijzen. Voor deze vorming moet in het buitenland of aan rooms-katholieke universiteiten gestudeerd worden.

Tekenen van hoop

Toch is er geen reden tot mismoedigheid. Integendeel, juist door de ervaring met deze latente zorgen, diepe crises in het kerkelijk leven, ernstige misstanden soms, in de meer dan twintig jaar die we nu in Spanje wonen en werken, hebben we ook oog gekregen voor hoopgevende tekenen. Dachten we in de jaren negentig dat de noodzakelijke ondersteuning toch vooral uit Europa en Noord-Amerika afkomstig moest zijn, gebleken is dat de steun gekomen is uit Zuid-Amerika. En dat niet in de vorm van een nieuwe geldstroom of een sterke theologie, maar als een immigratiestroom van voor het Evangelie gevoelige mensen, sommigen reeds protestant, anderen niet, die de Spaanse kerken voor nieuwe en vernieuwende uitdagingen stelden. We zijn dankbaar voor deze stimulans en deze dynamiek, die we als een zegen van God ervaren. Hij blijkt te helpen, niet door het leven gemakkelijker te maken, maar door nieuwe opdrachten en verantwoordelijkheden aan Zijn kerk toe te vertrouwen, die evenwel de kracht van vernieuwing in zich hebben.

Een ander hoopvol teken is – ik heb hierover ook geschreven in een in De Waarheidsvriend te publiceren artikel – dat er ondanks de gebrekkige vitaliteit van de kerken jonge mensen zijn die zich geroepen weten, sommigen na een krachtige bekering, om Gods kerk te dienen. Het bijzondere is het aanzien dat de gereformeerde theologie geniet bij deze jongeren. Het lijkt dat deze theologie van zonde en genade het best hun ervaring verklaart en dat ze aanvoelen dat ze de meest crisisbestendige theologie is.

José Grau

Ik schrijf dit artikel een week na het overlijden van dr. José Grau. Voor de Zendingsbode van de SEZ heb ik een “In memoriam” geschreven, hier wil ik slechts herhalen dat José Grau als auteur en theologisch docent een grote bijdrage heeft geleverd aan de Spaanse theologie. Hij was autodidact, maar wist te komen tot een breed overzicht van en tot een grondig inzicht in de waarheid van God en mens, die relevant is in onze tijd. Zijn oriëntatie op de klassieke protestantse, met name gereformeerde theologie is van grote invloed geweest, vooral op het evangelische leven in en rond Barcelona. Hij was in de laatste jaren van zijn leven zeer bezorgd over de in dit artikel besproken vitaliteit van de kerken, maar we hopen dat zijn voorbeeld vruchtbaar zal zijn in een volgende generatie.

Zending blijft nodig

De Spaanse kerken kunnen de hulp uit het buitenland node missen – praktische hulp aan kerken en gemeenten voor hun eerste taken van pastoraat en evangelisatie, theologische ondersteuning en ook gebed van betrokken broeders en zusters in het buitenland. Wie hiertegen inbrengt dat ook in Nederland de kerken, ondanks de rijke traditie, zwak zijn en verlies lijden, bevestigt de noodzaak om Spanje te blijven helpen. Juist het besef van onze eigen zwakte doet ons begrijpen hoe nodig het is anderen te helpen. Hoogmoedige sterke kerken kunnen geen goede zending bedrijven. Echter wie beseft hoe wij allen Gods genade van node hebben voor de vernieuwing van ons geestelijk en kerkelijk leven, kan hulp bieden aan anderen. En daarbij ook dit: juist het nakomen van de verplichtingen jegens de zwakkere delen van het Lichaam van Christus versterkt het geestelijk leven. Laat nooit de eigen problemen zo zwaar wegen dat de zending erdoor verwaarloosd wordt.

Ds. B. Coster werkt als evangelist voor de Spaanse Evangelische Zending (SEZ) in Vallgorguina (Spanje). Hij is hoofdredacteur van het Spaanstalige evangelisatieblad En la Calle Recta, dat door IRS wordt uitgegeven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen