Oecumene in Polen

Deze historische kerken nemen vaak deel aan oecumenische activiteiten waarbij ook de Rooms-Katholieke Kerk betrokken is. Bijvoorbeeld kerkdiensten en missen ter gelegenheid van de internationale week van eenheid en gebed, oecumenische herdenkingsdiensten, kerkdiensten/missen ter gelegenheid van stadsfeesten etc.

In de praktijk komt het erop neer dat de Rooms-Katholieke Kerk de andere kerken sterk domineert en er een schijneenheid ontstaat. Er wordt niet of nauwelijks gesproken over de verschillen die er tussen de kerken zijn; men doet alsof er eenheid is. Daarbij houden de zeer kleine protestantse kerken zich stil, om de grote Rooms-Katholieke Kerk niet te irriteren.

Oecumenische kerkdienst

Zo maakte ik een oecumenische kerkdienst mee in de lutherse kerk in een kleinere Poolse stad. Deze dienst werd gehouden vanwege de wijding van een rotonde die voor het kerkgebouw was aangelegd. De wijding van de zogenaamde Heilige Geest-rotonde vond plaats door een rooms-katholieke priester en een evangelisch-lutherse predikant. Eerst was er in de lutherse kerk een kerkdienst, waarin verschillende rooms-katholieke geestelijken een groot aandeel hadden. Zowel de enige lutherse predikant als de verschillende rooms-katholieke geestelijken die aan het woord kwamen, benadrukten hoe goed het was dat ze samen een kerkdienst konden houden.

Ook hier bleek dat er sprake was van grote onkunde. Tijdens de dienst zei een hoogleraar oecumenische theologie van het priesterseminarie dat dat de kerken één waren. Ze hadden immers een gezamenlijk document ondertekend, de “gemeenschappelijke verklaring betreffende de rechtvaardigheidsleer” uit 1999. Deze bewering klopt echter niet: het document geeft alleen aan wat de kerken gemeenschappelijk hebben en wat niet. Ter plekke werd duidelijk dat er nog wel degelijk grote verschillen zijn. Er is sprake van onkunde en er wordt gedaan alsof er eenheid is, waarbij de Rooms-Katholieke Kerk vaak probeert de “eenheid” te sturen.

De wijding van de rotonde vond trouwens op typisch rooms-katholieke wijze plaats, waarbij de lutherse predikant ook nog wat mocht zeggen. Dit is slechts een van de vele voorbeelden van schijneenheid.

Ware kerk

Van werkelijke eenheid tussen de Rooms-Katholieke Kerk en de protestantse kerken is in Polen geen sprake. Als er een zogenaamde oecumenische kerkdienst (mis) in een rooms-katholieke kerk plaatsvindt, kunnen protestanten daar niet ten volle aan deelnemen. Voor de Rooms-Katholieke Kerk is het duidelijk: zolang protestanten het primaat van de paus en de sacramenten volgens de rooms-katholieke leer niet erkennen, oftewel: zolang protestanten zich niet aansluiten bij de RoomsKatholieke Kerk, kan er geen sprake zijn van werkelijke eenheid en van werkelijke deelname van protestanten aan de mis. De Rooms-Katholieke Kerk doet hierbij geen enkele stap in de richting van de protestanten.

Paus Benedictus XVI heeft in “Dominus Iesus” de kerkelijke leer nog weer bevestigd door te stellen dat alleen de Rooms-Katholieke Kerk de ware kerk is, en dat protestantse kerken geen kerken, maar slechts “gemeenschappen” zijn die zich bij de enige ware moederkerk dienen aan te sluiten.

De doorgaans conservatievere evangelicale kerken en christenen in Polen moeten van deze oecumene dan ook weinig of niets hebben. Deze kerken hebben oog voor de fundamentele verschillen met de Rooms-Katholieke Kerk. Deze afwijzing is trouwens wederzijds. De Rooms-Katholieke Kerk bestempelt de vrije evangelicale gemeenten, die niet tot een van de grotere kerkverbanden behoren, als sekten en heeft ook grote problemen met de evangelicale kerkverbanden.

Pausverering

In Polen wordt de vorige paus, Johannes Paulus II, vereerd. Zo wordt er in het bedevaartsoord Łagiewniki, bij Krakau, gewerkt aan een enorm herdenkingscentrum voor de Poolse voormalige paus. Johannes Paulus II is officieel nog niet heilig verklaard, maar in de praktijk is hij voor heel veel Polen al lang heilig.

Johannes Paulus II is nog steeds overal aanwezig. De herinnering aan Johannes Paulus II leeft in Polen sterk en Polen willen nog steeds geen kwaad woord over hem horen, laat staan dat het verstandig is een grapje over hem maken. Doe je dat toch, dan zijn Polen persoonlijk diep beledigd. Zelfs als je heel voorzichtig zegt dat je het niet altijd met Johannes Paulus II eens was, wordt dat als een belediging opgevat. De in 2005 overleden paus wordt vereerd en aanbeden, maar zijn ethische leer laten Polen voor wat hij is. Voorzichtige grapjes over de huidige paus zijn niet langer taboe, hij is tenslotte een Duitser, maar grappen over Johannes Paulus II worden door Polen nog steeds als zeer ongepast ervaren.

Voor Poolse protestanten is de persoon van Johannes Paulus II wat dubbelzinnig. Johannes Paulus II is ongetwijfeld een belangrijke man geweest voor Polen. Hij heeft veel gedaan voor het land, Polen is door zijn toedoen bekender geworden en veel Polen zijn ervan overtuigd dat het met name vanwege de invloed van Johannes Paulus II is geweest dat in 1989 de Muur viel en het Oostblok zich openstelde voor democratische invloeden.

Polen zijn trots op de vorige paus, en ik denk dat bij protestanten, vooral de traditionelen onder hen, het gevoel van nationale trots strijdt met afwijzing.

Een probleem hierbij is dat de persoon van Johannes Paulus II heel dominant aanwezig is. Hoewel bijna alle scholen in Polen openbare onderwijsinstellingen zijn, hangt er in elk schoolgebouw een portret van de voormalige paus. In schoolboeken en lesprogramma’s vormt Johannes Paulus II (zijn persoon, zijn leven, geschiedenis) een verplicht onderdeel, Veel scholen hebben speciale feestdagen ter herdenking van de voormalige paus. Deelname hieraan is verplicht, vaak ook voor protestantse kinderen.

Dit maakt deel uit van een groter probleem, namelijk dat veel openbare onderwijsinstellingen in de praktijk als rooms-katholieke scholen functioneren met verplichte gebeden, kerkbezoeken etc.

Circa de helft van de Poolse protestanten bestaat uit zogenaamde evangelicale christenen, van wie een zeer groot deel in meer of mindere mate charismatisch is. Zij wijzen de paus en de pausverering af, maar er zijn onder hen grote verschillen. Bepaalde groepen erkennen de Rooms-Katholieke Kerk als een christelijke, zij het dwalende, kerk, maar vele anderen zien in de paus de antichrist.

Vrijwel alle protestanten in Polen, zowel traditionelen als evangelicalen, zijn het erover eens dat het primaat van de paus en de verering en de zalig-/heiligverklaring van Johannes Paulus II resolute afkeuring verdienen. Hier houdt voor hen elke oecumene op.

Onder de Poolse protestanten onderling is er meer sprake van oecumenische contacten, aangezien er tussen hen veel meer daadwerkelijke eenheid is. Het gaat daarbij vooral om de evangelicale kerken onderling en de historische kerken onderling.

De contacten tussen de evangelicale en de historische kerken verlopen veel stroever.

Voor de gereformeerden en lutheranen zijn de evangelicalen doorgaans te “fundamentalistisch”. De evangelicale kerken beschouwen de gereformeerden en lutheranen als veel te vrijzinnig en te oecumenisch. Daarbij hebben de Poolse historische kerken in de ogen van de evangelicalen raakvlakken met de Rooms-Katholieke Kerk, zoals bij de kinderdoop, de meer “liturgische” kerkdiensten en de hiërarchische structuur. Dit is enigszins zwart-wit gesteld, maar het beeld geeft in grote lijnen de kerkelijke verhoudingen in Polen weer. Nog afgezien van theologische kwesties is het voor de gewone Poolse rooms-katholieken in de praktijk heel moeilijk om protestantse kerken als kerk te erkennen, aangezien deze vaak geen eigen kerkgebouw hebben. Een kerkgebouw als gewijde plaats is in de beleving van rooms-katholieken enorm belangrijk. Zonder zo’n gewijde plaats kan een kerk volgens hen niet als kerk functioneren. De traditionele protestantse kerken en de grotere kerkverbanden hebben vaak wel eigen gebouwen, wat de contacten met rooms-katholieken bevordert. De meeste protestantse gemeenten in Polen zijn echter erg klein (tien tot honderd leden) en hebben niet de beschikking over een eigen gebouw. Ze huren een ruimte voor hun samenkomsten of komen in huizen samen. Voor rooms-katholieken is zo’n onderkomen geen kerk. Dat is ook een van de redenen waarom het bij evangelisatie zo moeilijk is om rooms-katholieken uit te nodigen. Zolang een gemeente geen eigen gebouw heeft, is ze volgens hen sowieso geen kerk.

Internetsite

De Poolse internetsite www.ekumenizm.pl is helemaal gewijd aan de oecumene. De website geeft informatie over de oecumene en wil deze bevorderen. De berichtgeving wordt gedomineerd door informatie van en over de Rooms-Katholieke Kerk, de Oosters-Orthodoxe Kerken en de historische protestantse kerken (gereformeerd en luthers, en ook de Anglicaanse Kerk). Evangelicale kerken zijn op de site vrijwel afwezig.

De website besteedt slechts kort aandacht aan de officiële internationale dialoog tussen de Rooms-Katholieke Kerk en de pinkstergemeenten. Zo wordt er melding van gemaakt dat afgevaardigden uit beide kerken elkaar sinds dertig jaar regelmatig ontmoeten en onlangs een rapport hebben gepubliceerd.

Het ontstaan van deze dialoog zal te maken hebben met het feit dat er in de Rooms-Katholieke Kerk, internationaal en ook in Polen, een vrij grote charismatische beweging is. Er zijn in Polen in het verleden in veel plaatsen charismatische groepen uit de Rooms-Katholieke Kerk gestapt, die vervolgens vrije charismatische gemeenten stichtten. Dit was de kerk een doorn in het oog en daarom worden deze groepen in de Rooms-Katholieke Kerk tegenwoordig streng gecontroleerd.

Het belangrijkste verschil tussen beide blijkt hun visie op de Bijbel te zijn. Hoewel de Rooms-Katholieke Kerk de Bijbel als fundament en autoriteit steeds meer benadrukt, evenals het belang van Bijbellezen, blijft er het probleem van de kerkelijke traditie. Die heeft in de praktijk een vaak grotere autoriteit dan de Bijbel. Dat laatste is voor protestanten onaanvaardbaar. De rooms-katholieken op hun beurt beschuldigen de evangelicale protestanten ervan de Bijbel als een afgod te vereren.

Samengevat kan worden vastgesteld dat de oecumene in Polen heel moeizaam verloopt en vaak niet op de waarheid is gebaseerd. Daarbij is het in de Poolse situatie bijzonder problematisch dat de verhoudingen verre van gelijkwaardig zijn: de rooms-katholieken vormen momenteel circa 90 procent van de bevolking, terwijl het aandeel van de protestanten nog geen half procent bedraagt. Zolang de Rooms-Katholieke Kerk niet terug wil naar het sola Scriptura zal er ook in Polen, ondanks alle pogingen daartoe, geen sprake kunnen zijn van echte oecumene.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen