Het Poolse Messianisme

Tijdens de afgelopen drie eeuwen heeft het Poolse volk veel moeten lijden. Dit werd en wordt door veel Polen herhaalgeïnterpreteerd als teken dat het Poolse volk door God uitverkoren is om te lijden tot heil van de volken.

Al in de 17e eeuw ontstond de idee dat het lijden van het Poolse volk een diepere betekenis heeft. Het Poolse volk identificeerde zich steeds meer met de lijdende Christus. Dit gebeurde vooral onder invloed van de invloedrijke jezuïtische priester en prediker Piotr Skarga (1536-1612). Hij predikte dat Polen de “kleine rest” was die trouw gebleven was aan God. Daaruit ontwikkelde zich de idee dat Polen het uitverkoren volk van God was.

Aan het einde van de 18e eeuw namen Oostenrijk, Rusland en Pruisen herhaaldelijk delen van Polen af, totdat deze landen in 1795 ten slotte het Poolse grondgebied onder elkaar verdeelden, waardoor Polen als land 123 jaar lang compleet van de kaart verdween.

Het voortbestaan van het Poolse volk en de Poolse cultuur werd ernstig bedreigd, de Polen moesten zich bezinnen op hun identiteit en op wat vaderlandsliefde betekent. Daarnaast zochten ze ook naar de zin van dit enorme lijden van hun volk.

De Polen waren overwegend rooms-katholiek, wat hen onderscheidde van de orthodoxe Russen en de lutherse Pruisen. De rooms-katholieke identiteit werd daardoor belangrijk.

Daarnaast werd vooral Rusland als een barbaars en heidens land gezien, dat niet tot Europa maar tot Azië behoorde. Polen was het laatste bastion van het christelijke Europa tegenover het heidense Rusland. Alleen Polen kon, door zich op te offeren, Europa beschermen tegen de heidenen.

In deze tijd schreef Adam Mickiewicz – een van de belangrijkste Poolse schrijvers– dat God het Poolse volk uitverkoren heeft tot een speciale opdracht, namelijk om de “Christus der volkeren” te zijn.

Polen wordt vergeleken met Christus. Zoals Christus verraden werd, zo werd Polen verraden door de West-Europese landen die Polen in de steek lieten; zoals Christus de klederen werden afgenomen, zo werd Polen steeds meer land afgenomen totdat er uiteindelijk niets meer overbleef; zoals Christus gegeseld werd, zo werd Polen gegeseld door de Pruisische en de Russische bezetter waaronder het volk zwaar had te lijden. Zoals Christus stierf, zo verdween Polen van de landkaart. Het lijden van Christus werd door Polen herhaald tot heil der volkeren.

Maar zoals Christus weer opgestaan is, zo zal ook Polen eens weer opstaan en deze opstanding, deze terugkeer van Polen op de kaart van Europa, zal een bevrijding en de Vrijheid betekenen voor heel Europa. Een citaat van Mickiewicz maakt duidelijk hoe ver dit gaat: “En Polen sprak: Al wie tot mij komt zal vrij en gelijk zijn, want ik ben de VRIJHEID.”

De Bijbel spreekt over het duizendjarig vrederijk van Christus. Golgotha was nodig om de opstanding mogelijk te maken. Volgens de interpretatie van Mickiewicz moet Polen lijden en sterven om een nieuwe toekomst voor Europa mogelijk te maken. Door de opstanding van Polen zullen de dictaturen en overheersing in Europa overwonnen worden en zal er overal in Europa vrijheid zijn in de vorm van onaf hankelijke en goede regeringen. Belangrijk voor Mickiewicz is dat God heerst en regeert en ook in deze moeilijke tijd bij Polen is en het Poolse volk kracht geeft om zijn leidende rol te spelen.

Polen is zo de uitverkoren verkondiger van het christelijk geloof en moet daarin de andere volken helpen de weg naar God en Christus te vinden.

Dit messianisme verheerlijkt het lijden van het Poolse volk. Op deze manier wordt een soort genoegdoening, compensatie gevonden voor het lijden van het bezette Polen en dit versterkt het geloof dat het Poolse volk eens weer vrij zal zijn. Polen geeft zichzelf als offer voor de andere volkeren, opdat de andere volkeren vrij zullen kunnen zijn.

In 1919 herkreeg Polen na 123 jaar zijn onaf hankelijkheid. Dit was het wonder, de langverwachte opstanding na het lijden van het Poolse volk.

Vandaag

Ook vandaag is dit messianisme nog aanwezig. Ik geef een paar voorbeelden.

Tijdens een enquête eind jaren negentig bleek dat 78 procent van de Polen zichzelf ziet als een onschuldig slachtoffer van (internationaal) onrecht. Veel Polen zijn er ook van overtuigd dat God de wereld een Poolse paus gegeven heeft om Europa te verlossen van het heidense communisme.

Toen in april 2010 het regeringsvliegtuig met de Poolse president en vele hoogwaardigheidsbekleders in het Russische Smolensk verongelukte, werd heel snel de vergelijking gemaakt met het bloedbad in Katyn, waarbij de Sovjets in 1940 bijna 22.000 Polen uit de bovenlaag van de bevolking vermoordden. Een poging om het Poolse volk te vernietigen. Maar weer vond een opstanding plaats en bleef Polen voortbestaan.

In Katyn moest het Poolse volk een offer brengen, en ook het vliegtuigongeluk in Smolensk werd gezien als een offer van het lijdende Polen. Voor de Polen vertegenwoordigden de inzittenden van het toestel het hele Poolse volk. Het ongeluk werd in commentaren geïnterpreteerd als een bevestiging van het feit dat God Polen uitverkoren had om te lijden.

Warschau heeft sinds enkele jaren een zeer modern museum over de opstand van Warschau in 1944, waarbij zo’n 200.000 mensen zijn omgekomen. In het museum wordt dit enorme bloedvergieten verklaard door het messianisme; dit was het offer dat de Polen als uitverkoren volk moesten brengen opdat Europa weer vrij zou zijn.

Het messianisme is in Polen zeker niet meer zo populair als vroeger, maar het is toch nog steeds aanwezig en belangrijk voor een deel van de Polen. Kennis van dit messianisme helpt om het Polen van vandaag, in het bijzonder politieke partijen als Recht en Rechtvaardigheid van Kaczynski, beter te begrijpen.

Het is een manier om het lijden van de Polen, dat werkelijk groot is geweest, te verklaren. Tegelijk is het ook gevaarlijk, want het maakt een karikatuur van de ware Messias, Die door Zijn unieke offer aan het kruis werkelijk verlossing brengt.

Pedro Snoeijer is veldwerker voor IRS in Polen.

Een langere versie van dit artikel staat op de weblog van de auteur:
www.psnoeijer.blogspot.com

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen