Sacramentsdag, een vreemd feest

Ruim tien jaar geleden logeerden mijn vrouw en ik in Spinges, een Italiaans bergdorpje in Zuid-Tirol. We hadden een mooi vakantiehuisje en keken van heel hoog op het dorpsplein en de kerk. Op een zondagmorgen zagen wij een bonte stoet van kinderen die in optocht naar de kerk trokken, verschillende muziekkorpsen kwamen aangemarcheerd en de straten waren met bloemen versierd. De kerkklokken beierden vrolijk boven het rumoer uit. “Het is vandaag Fronleichnamsfest”, zei onze gastvrouw. Dat is Sacramentsdag, leerde het woordenboek ons.

Ontstaan

Sacramentsdag (dit jaar op 23 juni 2011) heeft betrekking op de eucharistie als een gave van God. De ontstaansgeschiedenis is uiterst merkwaardig. Een zekere Juliana van Cornillon, een kloosterlinge in het bisdom Luik, zag sinds 1209 in een steeds terugkerend visioen een af beelding van de maan met daarop een donkere plek. Zij vatte dit op als een aanwijzing van Christus, Die wilde duidelijk maken dat er in de kerk een feest ontbrak ter bijzondere verering van het sacrament van het altaar, de eucharistie. De meeste mensen vonden dit alles maar vreemd en beschouwden Juliana als een al te vrome vrouw. Ze werd zelfs uit het klooster verdreven. De aartsdiaken van Luik nam het echter voor haar op. Dit was de latere paus Urbanus IV. In 1264 schreef hij de viering van dit feest aan de kerk voor en al spoedig verbreidde het zich door heel Europa.

Transsubstantiatieleer

Het feest sloot heel goed aan bij de theologische ontwikkelingen in die tijd. In 1215 was op het vierde Lateraans concilie de leer van de transsubstantiatie vastgesteld. De kerk sprak daarbij uit dat in het altaarsacrament Christus werkelijk aanwezig is in de gestalten van brood en wijn. De substantie van brood en wijn verandert wezenlijk in Zijn lichaam en bloed. Deze opvatting was al bekend vanaf de negende eeuw en is door veel middeleeuwse theologen bestreden. Later hebben ook de reformatoren dat gedaan. Wij begrijpen nu beter vraag en antwoord 80 van de Heidelbergse Catechismus. Op het concilie van Trente (1545-1563) werd deze leer echter nog eens bekrachtigd. Er ontstond een bijna afgodische verering van het geconsacreerde brood, dat in de kerk plechtig werd bewaard en tijdens processies meegevoerd.

Datum

Het feest werd oorspronkelijk gevierd op de tweede donderdag na Pinksteren, als herinnering aan Witte Donderdag, toen Jezus het heilig avondmaal instelde. Vroeger was dit in veel rooms-katholieke landen vaak een vrije dag. Tegenwoordig wordt het feest meestal op de zondag erna gevierd.

Het Duitse woord “Fronleichnam” betekent lichaam des Heeren. Uit die naamgeving blijkt dat de nadruk ligt op het brood. De wijn speelde in de volksdevotie een minder grote rol, want de leken kregen bij de communie alleen het brood, dat is de hostie. (Sinds het tweede Vaticaans concilie is dat overigens anders.) Geen wonder dat ten tijde van de Reformatie sommige tegenstanders van Rome minachtend spraken over de hostie als een broodgod. Luther zei van de Sacramentsdag: “Op geen enkel feest worden God en Zijn Christus meer gelasterd dan op deze dag en in het bijzonder dan door de processies.”

Hedendaagse opvatting

Het tweede Vaticaans concilie (1962-1965) heeft vooral de geestelijke betekenis van dit feest geaccentueerd. Het gaat om de plechtige viering van de eucharistie, en niet om de processie.

De pastoor van Spinges had dat goed begrepen. In de Dolomiten Zeitung las ik zijn meditatie naar aanleiding van dit feest. Hij benadrukte dat het voor alles ging om een oprechte en eerbiedige viering van de eucharistie, en niet om allerlei festiviteiten eromheen. Centraal moet staan de navolging van Christus.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen