“Gecertificeerde heiligen zeggen mij niet zo veel”

Als in 1992 de pastoor van de parochie Maria Koningin overlijdt, lijkt het einde van de gemeente aangebroken. Het bisdom Utrecht heeft geen nieuwe priester beschikbaar en geeft aan dat Maria Koningin waarschijnlijk zal worden opgeheven of moet fuseren met de zusterparochie in Baarn. De gemeenteleden denken daar anders over. Ze geven er de voorkeur aan om zelfstandig verder te trekken, met hulp van lekenpredikers en gastpriesters.

In 1993 krijgt ook Sjef van Dijk het verzoek zo nu en dan voor te gaan. De deken van Amersfoort trekt hem over de streep. Sindsdien houdt de inwoner van Baarn zo eens in de twee maanden een overdenking naar aanleiding van het schriftgedeelte dat de liturgie voorschrijft.

„Aanvankelijk heb ik me serieus afgevraagd of een eenvoudige Jan Boterletter, met alle tekortkomingen die ik heb, de aangewezen figuur is om anderen voor te houden hoe ze zouden kunnen leven. Die vraag is eigenlijk nog steeds niet beantwoord. Wel ben ik nog bewuster gaan leven dan ik al deed. "Wat zou Jezus in deze situatie hebben gedaan^", dat is voor mij keer op keer de centrale vraag."

Meer dan eens bezorgt het voorgeschreven schriftgedeelte de roomskatholieke oefenaar het zweet op de rug. „Van sommige oudtestamentische teksten valt nauwelijks chocola te maken." Een bijbelgedeelte dat hem buitengewoon aanspreekt, is Psalm 23. „Als er momenten zijn dat ik er geen zin meer in heb, moet ik daar altijd aan denken. "De Heer is mijn Herder, het ontbreekt mij aan niets." En dan die mooie passage over de grazige weiden. Een grazige weide is prachtig, maar je moet wel zelf grazen. Ik kan het Evangelie niet anders lezen dan als een nadrukkelijke oproep om je eigen verantwoordelijkheid te nemen. Dat spreekt me ook zo aan in het werk dat ik doe. Mensen helpen medeverantwoordelijkheid te dragen voor het bedrijf waar ze werken. Verantwoord handelen, rekening houden met anderen, rentmeesterschap, die zaken vormen de rode draad in mijn leven."

Spoor bijster

De inwoner van Baarn groeide op in een traditioneel rooms-katholiek gezin. „Je had niet anders. In de jaren zestig veranderde dat. De kerk schudde op haar grondvesten. Door de leiding zijn vervolgens allerlei pogingen gedaan om de kerk "marktconform" te maken, overigens overwegend aan de buitenkant. In de kern veranderde er niets."

De revolutie had ook in het ouderlijk gezin gevolgen. „Zaken die kort daarvoor nog onbespreekbaar waren, werden nu aan tafel open en bloot bediscussieerd. Je kreeg de ruimte om zelf te kiezen. Dat was mooi, al kun je van mening verschillen over de keuzes die gemaakt werden. Er is ineens wel heel veel naar zolder verhuisd. Het is allemaal veel te snel gegaan. Geen wonder dat mensen het spoor bijster raakten."

Zelf nam Van Dijk enige tijd afstand van de kerk. „Ik ging nog wel eens, maar dat was meer voor m'n pa.

M'n religieuze denken had de diep gang van een houtvlot. Alles ging in die tijd op z'n kop. Er was nog maar een regel: dat er geen regels dienden te zijn. Aanvankelijk leek dat wel leuk, maar het werd me al snel duidelijk dat vrijheid iets anders is dan er maar ongebreideld op los leven. Vrijheid is leren omgaan met je beperkingen. In de tweede helft van de jaren zeventig ben ik getrouwd. We wilden ontzettend graag kinderen, maar dat lukte aanvankelijk niet. Dan ga je de dingen anders zien."

Zekerheden

De innerlijke ontwikkeling die hij doormaakte, bracht hem terug bij de moederkerk. „In eerste instantie vrij traditioneel. Dat had zo zijn voordelen. Als ik naar "ouderwetse" katholieken en reformatorischen kijk, kan ik hen soms benijden. Ze hebben zo heerlijk veel zekerheden. Als je je maar aan de regeltjes houdt, hoef je je niet zo gek veel zorgen te maken. Voor mij voldeed dat niet. Ik wilde zelf nadenken, zelf de Bijbel lezen." Alles overziende beoordeelt de rooms-katholieke voorganger uit Baarn de revolutie in de Nederlandse kerkprovincie positief. „Er zat in de Rooms-Katholieke Kerk heel veel gezapigheid. De dingen gebeurden omdat ze altijd zo gedaan waren. Wat dat betreft is het goed dat er eens aan de boom is geschud. Dat heeft minder katholieken opgeleverd, maar wel bewustere katholieken. Zij het in twee soorten, met daartussen helaas een kloof die nog maar moeizaam valt te overbruggen. Aan de ene zijde de groep waarvan de 8-meibeweging de bekendste exponent was. Aan de andere zijde de behoudende katholieken, die in alles terug willen naar het oude. Daar kan ik me van alles bij voorstellen, zeker in tijden van onzekerheid, maar mijn stijl is het niet. Ik geloof niet dat het Gods bedoeling is dat ik een aantal stappen terugzet, en de traditie van weleer weer oppak."

Mannetjesmakerij

Wel heeft de inwoner van Baarn soms heimwee naar de mystiek uit zijn jonge jaren. „Er was een bepaald gevoel als je met elkaar de heilige mis beleefde. De afstand tussen het laatste avondmaal van Jezus Christus en die van dat moment was even weg. De rituelen, zoals de Latijnse gebeden, accentueerden het bijzondere ervan. Dat is verdwenen. Het is allemaal wat routinematig geworden. Ik schuif op zondag wel eens aan bij protestants-christelijke broeders en zusters. Als ik daar een avondmaalsviering meemaak, proef ik nog die eerbied."

Inhoudelijk is de Rooms-Katholieke Kerk volgens Van Dijk niet veranderd. Daar ligt tegelijk zijn moeite met de kerk waartoe hij behoort. „De mens is een levend organisme. Vanaf het moment van onze geboorte veranderen we. Het kan dus niet zo zijn dat een organisatie van diezelfde mensen stolt. Dat is bij de Rooms-Katholieke Kerk wel gebeurd. In de late Middeleeuwen is gezegd: "Zo is het, en niet anders." Dan begin ik juist te twijfelen.

"Dingen zijn niet, dingen worden", heeft Godfried Bomans zo mooi gezegd. We zijn een volk onderweg. Je kunt niet onderweg zijn als je wortel schiet. Ik ben altijd buitengewoon sceptisch als iemand beweert dat hij "het" gevonden heeft. Met z'n allen zijn we op zoek.

Het gaat mij om dat wat God heeft gegeven. Van mensenwerk ben ik niet zo onder de indruk. Ik kijk veel rond in bedrijven en organisaties. Dan zie je hoe allerlei eenzijdige afwegingen een rol spelen in beslissingen. In de kerk is het niet anders. Recent heb ik een boek gelezen over de laatste vier pausverkiezingen.

Daarbij speelt van alles een rol, maar voor de Heilige Geest lijkt slechts een bijrol te zijn weggelegd. Het riekt vrij sterk naar mannetjesmakerij, net als in Den Haag of Washington."

Sympathie

De Reformatie beschouwt Van Dijk als een protest tegen het machtsdenken van de Rooms-Katholieke Kerk. „Die was verworden tot een multinational, met belangen die hoegenaamd niets meer te maken hadden met het geloof en het gedachtegoed uit het begin van de christelijke kerk. Dan komt er een punt waarop mensen zeggen: "Het is nu mooi geweest, dit kan zo niet langer." Terecht. Ik heb warme sympathie voor de Reformatie."

De theologische geschilpunten waren in de optiek van de roomskatholieke lekenprediker van secundaire betekenis. „Die kwamen vaak rechtstreeks uit dat machtsdenken voort. Neem de aflaat. Die werd theologisch onderbouwd, maar de aflaathandel was primair een economisch gebeuren, een financieringsmethode."

De kracht van het reformatorische denken ligt voor Van Dijk in het centraal stellen van het Woord van God. „Als er dingen worden beweerd die ik in de Bijbel niet vind, word ik wantrouwend." Toch wil hij aan de Schrift geen absoluut gezag toekennen. „De Bijbel is voor mij geen blauwdruk, maar referentiekader. Toen de laatste evangelist zijn pen neerlegde, hield het Nieuwe Testament niet op. Ook ik ben verantwoordelijk voor een stukje van het Nieuwe Verbond. De Bijbel is het fundament, maar je kunt je op basis daarvan verder ontwikkelen. Mits je maar verbonden blijft met de wortels. Uit de Bijbel is een boom gegroeid, en ergens in die boom zit ik."

Filialen

De gereformeerde belijdenis dat de mens geneigd is tot alle kwaad, is hem te kras. „We zijn geschapen naar Gods beeld en gelijkenis en zijn in de kern goed. We hebben allemaal onze talenten meegekregen. Helaas woekert lang niet iedereen daarmee, maar in wezen is de Bijbel een optimistisch boek."

Jezus Christus is voor de Baarnse voorganger het ultieme bewijs van Gods liefde voor mensen. „Van geen enkele andere religie straalt de liefde van God voor Zijn mensen zo af. Hij heeft het uiterste gedaan om onze ziel te redden, om ons terug te halen van onze dwaalwegen. De weg naar het heil is de weg via Jezus, daar kan geen twijfel over bestaan. Daar ligt mijn moeite met de heiligenverering. Er is er maar Een Die ons zicht op verlossing heeft gegeven, en dat is Jezus Christus. Zonder Hem is er weinig perspectief. "Gecertificeerde" heiligen zeggen mij niet zo veel." Zijn kritiek op de organisatie van de kerk en een aantal rooms-katholieke dogma's bracht Van Dijk nimmer tot de overweging te vertrekken.

„Ik kan het Evangelie niet anders lezen dan als een nadrukkelijke oproep om je eigen verantwoordelijkheid te nemen”

„Ondanks alles past deze traditie mij als gegoten. Dit is mijn weg naar God. Mijn weg. Was ik in een hervormde traditie opgegroeid, dan zou die ongetwijfeld de weg voor mij zijn geweest. Ik zie zeker nog perspectief voor de Rooms-Katholieke Kerk. Als ze maar de moed durft op te brengen om dat te zijn wat ze pretendeert te zijn: katholiek, ofwel voor iedereen. Het gaat verkeerd als we van een kerk een exclusieve club maken. Voor mij zijn de RoomsKatholieke Kerk en de reformatorische kerken filialen van dezelfde Firma."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen