Jongeren vragen naar de weg

Vragen over de betekenis van dromen

Het is niet mijn bedoeling om een zwaar accent te leggen op het psychische verschijnsel van de droom om daardoor God beter te leren kennen. Daarvoor hebben we het "profetische woord", dat zeer vast is en we doen wel als we daarop acht slaan (2 Petrus 1:19). Door mijn levensgang onder Gods voorzienigheid heb ik er echter oog voor gekregen dat God ook bemoeienis heeft met ons droomleven. Positiever: God kan er zelfs gebruik van maken. Op het zendingsveld werd ik daarmee geconfronteerd. In het evangelisatiewerk onder buitenkerkelijke mensen kom ik ook tegen dat mensen via een droom met God in aanraking komen. We mogen hen de weg wijzen naar het Woord. Ook in mijn persoonlijk leven kan ik er niet omheen dat dromen een bedoeling kunnen hebben.

In de zendingssituatie

Het gebeurde in Landikma, een kleine vallei in het centrale bergland van Irian Jaya. Ik was op de bijbelschool begonnen met de uitleg van de Handelingen der apostelen. Op een gegeven moment kwamen we bij de pinkstergeschiedenis in Handelingen 2. Petrus haalt in zijn toespraak de profeet Joël aan: "En het zal zijn in de laatste dagen, zegt God, Ik zal uitstorten van Mijn Geest op alle vlees; en uw zonen en uw dochters zullen profeteren, en uw jongelingen zullen gezichten zien, en uw ouden zullen dromen dromen" (Handelingen 2:17). Ik probeerde uit te leggen dat die "gezichten" en "dromen" nu niet meer dienen als openbaringsmiddel van God. Dat was vroeger zo in het Oude Testament (Joël). Deze oud testamentische openbaringsmiddelen zijn nu niet meer nodig, want nu hebben wij de Bijbel. En daarin openbaart de Heere duidelijk Wie Hij is en wat Zijn wil is. Op de vraag van de broeders waarom dan ook het Nieuwe Testament spreekt over "gezichten" en "dromen", zocht ik even naar antwoord. Spoedig was ik er en zei: "In de tijd van het Nieuwe Testament was de Bijbel nog niet compleet. Wij hebben nu de volledige openbaring van God en daarom geeft God nu geen dromen en gezichten meer om ons een boodschap te brengen".

Dat antwoord riep twee vragen op. In de eerste plaats: waar ik in de Bijbel kon aanwijzen dat God Zich niet meer openbaart via dromen en gezichten. In de tweede plaats: of ik van mening was dat voor hen de droom nog steeds een boodschap van God kon bevatten omdat zij de hele Bijbel nog niet in hun taal hadden.

De droom van Jaroekhè

Om aan mijn twijfel een einde te maken, vertelden ze een gebeurtenis die kortgeleden had plaatsgevonden. Jaroekhè is een christen uit de gemeente van Landikma. Hij was enkele jaren getrouwd en verloor zijn vrouw op tragische wijze. Hun tuin lag aan de overkant van de rivier de Landi. Via een smalle rotanbrug kon je daar naartoe. Toen de vrouw van Jaroekhè de rivier op een dag overstak, brak de rotanleuning van de brug en viel de vrouw in het kolkende en bruisende water van de rivier. De nacht daarvoor had het geplensd van de regen. De vrouw werd door de sterke stroom meegesleurd en was nergens meer te vinden. Zou haar ontzielde lichaam via de grote rivier, die door het laagland stroomt, meegevoerd zijn naar de oceaan?

Iedereen uit de vallei zocht de oevers van de Landi af, maar het lichaam van de verdronken vrouw was nergens te vinden. Er werd gebeden of de Heere de weg wilde wijzen om haar te vinden, anders kon Jaroekhè zijn geliefde vrouw niet begraven. De nacht daarop kreeg Jaroekhè een droom. In zijn droom zag hij de Landirivier met al haar bochten en stroomversnellingen. In een bepaalde bocht zag hij een grote rots uit het water omhoogsteken. Achter die rots, in de luwte van de stroom, zag hij het lichaam van zijn vrouw liggen. De volgende morgen is hij direct naar die plaats gelopen en vond daar werkelijk het lichaam van zijn vrouw. Hoe het verdriet hem ook overmande toen hij haar uit het water haalde, hij dankte God voor de verhoring van zijn gebed.

Ons rationele denken

Vanaf die tijd ben ik toch wat genuanceerder gaan denken over de betekenis van de droom met betrekking tot het spreken van God. Op meer gebieden van ons leven heeft het westerse denken de afgelopen eeuwen het geloof in de werkelijkheid van de geestelijke wereld zo onderdrukt of geheel afgeschreven, dat het vermogen om dromen te duiden en de betekenis ervan te vatten steeds verder verloren is gegaan. Hetzelfde geldt de visie op ziekte en gezondheid. We zijn dat veel te technisch gaan zien, terwijl het in de Bijbel ook duidelijk een geestelijke kant heeft. Vooral de periode van de Verlichting is daar debet aan. De ontwakende rede en de aanbidding daarvan hebben de mens zijn geestelijk evenwicht ontnomen. Dromen werden afgedaan als vreemde fantasieën. Door het rationalisme zijn we verleerd om de werkelijkheid achter de beeldspraak van een andere dimensie te begrijpen.

Vragen over dromen

Over dromen krijgen pastores soms vragen vanuit de gemeente: "Ik heb 'dit en dat' gedroomd, zou God daar iets mee willen zeggen?" Laat het voor ons duidelijk zijn dat het Woord van God genoegzaam is tot zaligheid. Het is de enige vaste grond van het geloof. De kerk belijdt met de woorden van Guido de Brés: "Wij geloven dat deze Heilige Schrift de wil van God volkomen vervat, en dat hetgeen de mens schuldig is te geloven om zalig te worden, daarin genoegzaam geleerd wordt" (Nederlandse Geloofsbelijdenis, artikel 7). En Petrus zegt in zijn brief: "Wij hebben het profetische woord, dat zeer vast is, en gij doet wel, dat gij daarop acht hebt" (2 Petrus 1:19). Op geen enkele manier kunnen dromen de Bijbel vervangen of mogen we onze zaligheid daarop gronden. Toch spreekt de Bijbel zelf over dromen en is het goed om eens na te gaan wat de Bijbel erover zegt, maar daarover meer in een volgende aflevering.

Wat zijn dromen?

Dromen is een werkzaamheid die onze geest uitoefent als we slapen. De volksmond zegt: "Dromen zijn bedrog". Maar dat is niet zonder meer waar. Dromen kunnen ons iets te vertellen hebben. De psychologie heeft ons geleerd dat dromen belangrijke uitingen zijn van onze geest, die alles te maken hebben met ons bewuste leven en onze levensstijl. De droom is een psychisch gebeuren tijdens de droomslaap. Door de wetenschap is vastgesteld dat dromen belangrijk zijn. Iedereen heeft een droomslaap, zelfs kleine baby's en ongeboren kinderen in de moederschoot. Je verstand en je wil hebben in een droom geen controle over wat er gebeurt. Het bewustzijn is voor een groot deel naar de achtergrond verdreven.

Dromen hebben een functie

De droomslaap kan een herstellende functie hebben. Zij heeft tot taak de menselijke geest na allerlei psychische verwondingen of deprimerende ervaringen weer te helen. Conflicten en spanningen kunnen tijdens een droom verwerkt worden. Als iemand bijvoorbeeld door slapeloosheid, alcoholgebruik of het gebruik van slaaptabletten verhinderd wordt te dromen, kan dat leiden tot geprikkeldheid, geestelijke verwarring, dwangvoorstellingen en hallucinaties. De droomslaap is een soort 'psychisch reinigingsbedrijf' van de menselijke geest tijdens de slaap. Er zit ook een andere kant aan. Tijdens een depressie kan iemand worden geplaagd met nachtmerries, waardoor de gezonde slaap wordt verstoord en de droom niet een helende, maar juist een verwondende functie heeft.

Dromen brengen allerlei gevoelens en handelingen in beeld. Gevoelens van angst, liefde en haat bijvoorbeeld. In bepaalde handelingen kunnen zulke gevoelens worden uitgebeeld. Onze emoties treden tijdens een droom via deze handelingen aan de dag. Angst kan zich uiten in weglopen en dan niet van je plaats kunnen komen of een achtervolger op de hielen hebben. Schuldgevoelens komen aan de orde als je in een droom wordt gestraft en dit als terecht ervaart. Haat komt naar buiten in handelingen die vernielen, verwonden of verstoten. Zo worden soms onze diepste gevoelens in een droom aan de orde gesteld in de vorm van allerlei beelden.

Ongecensureerd

Dromen brengen elementen van de werkelijke mens aan de oppervlakte en tekenen hem ten voeten uit. In het gewone leven kun je veel verdringen vanwege fatsoensnormen, de mening van de buitenwereld en dergelijke, maar in een droom wordt soms onthuld wie je in je diepste wezen bent of waar je bang voor bent. Vanuit het onderbewustzijn komt onze werkelijke levensstijl dan ongecensureerd en onverminkt aan het licht: wezenlijke zaken die we normaal niet begrijpen, niet toestaan, verdrongen hebben, vergeten zijn of onaangenaam vinden. Veel dromen verraden ook een religieuze instelling. Je begrijpt dat als het geloof in de levende God en in de Heere Jezus Christus ons denken en gevoelen en handelen bepaalt, deze relatie ook in de droom tot uiting zal komen.

God gebruikt ook dromen

In Zijn algemene genade gebruikt God allerlei gebeurtenissen en omstandigheden in ons leven om ons iets te zeggen, te leren en te vermanen. Daar gaat ook Gods voorzienigheid over. Denk bijvoorbeeld aan een ongeluk, een sterfgeval, een ziekte, werkloosheid en dergelijke. God spreekt daardoor. Waarom zou God wel regeren in ons bewuste leven en niet in het onderbewuste of onbewuste? Hoe ook deze levensgebieden door de zonde zijn aangetast, ze gaan niet buiten de invloed van Gods regering om. Zeker, de Bijbel is de bron van Gods openbaring aan de mens. Het Woord is het enige fundament van de zaligheid. Niemand mag zijn zaligheid en de hoop op de heerlijkheid funderen op een droom. Maar zoals God kan spreken door omstandigheden, gesprekken en ontmoetingen met anderen, zo kan Hij ook onze dromen gebruiken in Zijn wijsheid om ons bepaalde aanwijzingen te geven.

Ontdekkend

Dromen zijn niet alleen belangrijk voor de psychische gezondheid van de mens, maar geheiligd door de genade van God kunnen ze ook betekenis hebben voor het geloofsleven. Ik denk nog even aan die discussie op de bijbelschool in Landikma. Heeft Joel het niet geprofeteerd in het Oude Testament en haalt Petrus zijn woorden niet aan in het Nieuwe Testament, dat "ouden dromen zullen dromen en jongelingen gezichten zien"? Die belofte geldt voor het laatste der dagen, de eindtijd van deze wereld, voorafgaande aan de wederkomst. In die tijd leven wij nu.

God kan ons ook via een droom bemoedigen, bevestigen en waarschuwen. Hij kan via een droom de meest verborgen wensen die in ons sluimeren, aan het licht brengen. Hij kan ons op deze manier bewust maken van onze conflicten, spanningen en vooroordelen, opdat we ze zullen corrigeren. God kan ons in de droom de spiegel voorhouden om ons met de schaduwzijden en verborgen zondige kanten van onze persoonlijkheid te confronteren.

Hulp voor zelfinzicht

Als bijvoorbeeld via een droom waarin we iemand vermoorden of kwetsen duidelijk wordt dat dit de diepste wortel van ons bestaan is en dat we daartoe ook na ontvangen genade nog in staat zijn, als God het niet verhoedt, is dat wel heel erg ontdekkend. Dan schrik je van jezelf. Duidelijk wordt hoe moord en doodslag beginnen in de gedachten, in het hart van de mens (Matthéús 5:21-22). Dan zie je ook hoe doodslag het gevolg kan zijn van drift, woede en wraakgevoelens. In het gewone leven durf je dat niet onder ogen te zien. Via een droom word je er onweerspreekbaar mee geconfronteerd. Zo kan de droom ons helpen bij het verwerven van zelfinzicht. Dat is een heel pijnlijk proces en er is heel wat tijd voor nodig. Het is de Heilige Geest Die ons ook op dit gebied wil onderwijzen.

Zo wil God het diepst van onze gedachten, die God kent (Psalm 139:1, 2, 23, 24), onthullen. Het werk van de beloofde Geest in het laatste der dagen kan ook hierin bestaan dat Hij via onze droom woorden en beelden vindt voor zaken die wij niet onder woorden kunnen brengen. Hij brengt verborgen zonden aan het licht, waarschuwt voor zondige daden en maakt ons bewust van onze diepste levensvragen. Zeker, niet alle dromen kunnen we ons herinneren. Toch kunnen die ook goed zijn voor onze psychische gezondheid. Ook niet alle dromen die we ons kunnen herinneren, hebben een verbinding met het geloof en de Bijbel. Maar zulke dromen kunnen wel voorkomen. En God kan ook hier een weg vinden om ons iets te leren, ons te vertroosten of ons te vermanen.

Schuldgevoelens

Ons droomleven is onderworpen aan de gevolgen van de zondeval. God kan gebruikmaken van dromen, maar de duivel kan er misbruik van maken. Hij probeert immers altijd een invalspoort te vinden bij de mens om naar binnen te komen en zijn verwoestende werk te doen. Heel ons psychische leven, dus ook dat van de droom, behoort tot het leven na de zondeval. Toen zijn de mens en de schepping gekomen onder de "dienstbaarheid van de verderfenis" (Romeinen 8:21). Juist daarom moeten we dubbel voorzichtig zijn om uit een droom bepaalde conclusies te trekken. Toch staat de duivel uiteindelijk ook onder de almacht van God. Denk niet dat al het negatieve en zondige in onze dromen van de duivel komt (Job 7: 12-14). Het is goed om hier ook te bedenken dat "onze zondige aard, waarmee we levenslang te strijden hebben" (Heidelbergse Catechismus, antwoord 115) in de droom tot uitdrukking komt.

Soms kunnen dromen geweldige vragen en schuldgevoelens oproepen. Wanneer je bijvoorbeeld door je dromen geconfronteerd wordt met onreine gedachten en begeerten. Ben je daar zelf verantwoordelijk voor? Het is niet zo gemakkelijk om hier een rechtstreeks antwoord op te geven. Ik denk niet dat je dit onder 'bewust zondigen' kunt rekenen. Wel staat ons hele leven onder invloed van de gevolgen van de zondeval. Het is belangrijk dat je zondige gevoelens, die door je droom kunnen worden opgeroepen, niet koestert. Zoals in alle dingen hebben we ook hierin de reinigende kracht nodig van het bloed van Christus. In een volgende aflevering willen wij nagaan wat de Bijbel over dromen zegt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen