Gods werk in Congo (2)

Eerst is die doorbraak nog maar klein. Studenten vragen naar Bijbels en vormen bijbelstudiegroepen. Er komen enkelen tot een oprecht geloof Ze kunnen er niet van zwijgen, en trekken anderen aan en nog weer meerderen. Zo komen er overal in Kinshasa, en ook wel elders in het land, bijbelstudiegroepen.

Kenmerkende elementen

Men bidt voor zieken en bezetenen. Ook dat is een vrucht van het Réveil, dat nadrukkelijker dan de kerken afstand nam van fetisjisme, tovenarij en bezweringen. De kerken dachten dat dat 'vanzelf zou uitsterven. (Animisten zijn er nog maar enkele honderdduizenden in Congo. Maar je komt toch geregeld animistische invloeden tegen. Bij de bushalte worden bijvoorbeeld fetisjen verkocht. Er zijn veel tovenaars of traditionele genezers.)

Mensen voelen zich ertoe gedreven met God in het reine te komen. Dit verlangen is zo hevig, dat zij zich wijden aan lange tijden van gebed, persoonlijk én tezamen. Daaruit blijkt dat het Réveil nog krachtig doorwerkt. Hoeveel mensen komen er in ons land naar een gebedssamenkomst? Ook 's nachts? In Kinshasa stromen soms honderden mensen toe op de aankondiging van een bidstond in de late uren… En ze doen met grote overgave mee!

Bijbelgroepen, gebedssamenkomsten en een vrijmoedig geloofsgetuigenis. Het was aangrijpend en 'ongewoon'. De Bijbel stond sterk in de belangstelling. Het leek wel of een heel volk stond te trappelen om mee te doen. Van 1980-1985 was er een grandioze bloeiperiode. Vanaf die jaren kun je spreken van een Réveil. Toen werden er maandelijks duizenden geestelijk vernieuwd. Het leek op een rage. Het zou wel snel overgaan. Maar het was geen bevlieging. Met het jaar nam de invloed van de nieuwe beweging toe.

Sociale en psychologische aspecten

Een opwekking heeft vele kenmerken. Het is in de eerste plaats een terugkeer naar bijbelse waarden. Het is ook de opstand van de leek tegen een overheersende 'geestelijkheid' (wat sterk in het rooms-katholicisme van Congo speelt). Het is een uiting van hoop in uitzichtloze omstandigheden. Het is het verlangen naar vrede. Het is de weigering zich neer te leggen bij wat onvermijdelijk lijkt, zoals het dik gezaaide verdriet, de angst en spanningen! De opwekking begon onder een corrupt bewind, in een tijd waarin de gezondheidszorg verloederde, het rechtsapparaat, de economie… Alles ging kapot. Dat trok diepe sporen. "Elke dag heeft teveel aan zijn eigen kwaad…" werd - met een variant op een woord uit de Bergrede - gezegd.

Het geloof was in het totalitaire Congo vrijwel de enige manier om verzet te tonen. Het was de frustratie van velen. In het Réveil zien we ook de opgekropte woede tegen een corrupt overheidsapparaat. Het was een massale keuze voor de Vredevorst, tegen een vreselijke dictator. Het geloof was lange tijd het enige gebied waar mensen echt vrij waren.

Réveil in de Rooms Katholieke Kerk

De beweging verspreidt zich in het bijzonder in de Rooms-Katholieke Kerk. Naast de Jezuïet J. Paulus spelen de Benedictijnen uit Lubumbashi en de bisschop van de stad Mbuji-Mayi (Tshibangu) hierin een grote rol. Tenslotte doen honderdduizenden mee aan de samenkomsten, die soms in kerken, soms in huizen en dikwijls in de open lucht plaatsvinden. De rust en orde van de traditionele kerk was uit de gratie. Wat was er mis met de mis?

Het is voor priesters vanzelfsprekend alle touwtjes in handen te houden. Maar de leiders van de Réveilbeweging waren onder de mensen vaak meer geliefd en beter beluisterd… De mensen waardeerden de lekepredikers bijzonder. Die wisten het hart van de mensen te raken. Dat bracht wrijving. In het vorige artikel heb ik laten zien dat er toen, vooral in het begin van de jaren '80, een verlate maar hevige tegenactie werd ondernomen uit roomse kring. Men kon het niet billijken dat de Mariaverering naar de achtergrond werd gedrongen, en dat 'leken' de grote promotors van deze beweging waren. Vooral een waarschuwende brief van de bisschoppen uit 1986 over de 'Vernieuwing' sloot vele deuren. Geen Maria-verering, geen rozenkrans? Dan de kerk uit! Niet het geweten, niet de Bijbel, maar het kerkelijke gezag is de hoogste instantie in geloofszaken. Dat was voor velen een brug te ver. Ze hadden al teveel uit de Bijbel geleerd. Ze wilden vernieuwing, geen terugval! Ze wilden zich niet laten gezeggen door buiten-bijbelse bronnen. Eind jaren '80 wordt Tshibangu naar Rome 'overgeplaatst' ('weggepromoveerd' is het juiste woord…). En daarmee komen honderdduizenden, later miljoenen rooms-katholieken buiten hun kerk te staan.

En de protestanten?

Ook de protestanten aarzelden. Want het Réveil had allerlei elementen in zich die vreemd en nieuw waren. Vooral de Afrikanisering van de zang en muziek waren een punt van zorg. Tot aan die tijd had men de tam-tam grotendeels uit de kerk weten te bannen, als een instrument dat te zeer met het heidendom was verbonden. Maar de opwekking introduceerde de tam-tam, de Afrikaanse wisselzang, eigen melodieën en een grote beweeglijkheid in de diensten, met veel klappen, dansen en armgebaren. De deelnemers aan de Réveilsamenkomsten beschouwden dat als een bevrijding van de westerse liturgie. Pas vanaf de jaren '90 heeft de grote meerderheid van de protestanten de kerkdeuren geopend voor deze vormen.

Theologisch lag het eenvoudiger. De nadruk op wedergeboorte, bijbelstudie en levensheiliging in het Réveil sloot aan op de overwegend piëtistische achtergrond van de uit de zending ontstane kerken. We moeten niet vergeten dat de grootouders van de Congolese protestanten (zo rond de jaren '80) zich hun overgang naar kerk en geloof nog haarfijn herinnerden! Honderden kerken introduceerden gebedssamenkomsten, bijbelstudies en nieuwe liederen. Er kwam nieuw élan in hun diensten en in hun evangelisatiewerk. Naast de 'traditionele' protestantse kerken zijn nieuwe kerken ontstaan. Zij noemen zich 'de kerken van het Réveil'. Nog steeds is er een enorme honger naar Gods Woord in Congo. Wij kunnen ons daar in Nederland geen voorstelling van maken. Toen ik eens een half uur te lang preekte (omdat ik in de vallende schemering mijn horloge niet goed kon zien), voelde ik me beschaamd. Dat moet je bij ons eens proberen. En de reactie in Kinshasa? "Wat ons betreft had u nog wel even langer door kunnen gaan…!"

Het voorbeeld van Guy

Guy Kandolo heeft een studiebeurs van de Stichting 'In de Rechte Straat' ontvangen. Dit jaar is hij afgestudeerd. Omdat ik bij mijn reizen geld voor hem mee heb genomen, heb ik hem ook de laatste twee keren uit vriendschappelijke interesse bezocht. In januari vertelde hij dat hij met ingang van het nieuwe jaar met een evangelisatiegemeente was begonnen. Er waren al 75 belangstellenden, die in de voortuin van zijn huis bijeen kwamen. In augustus was dat aantal opgelopen tot 175, voor het merendeel nieuwe gelovigen van de zelfkant van de maatschappij. Want hoewel het Réveil sterk is, zien we dat zwervers, hoeren, straatrovers en gehandicapten gemakkelijk worden overgeslagen. En die zijn er veel in Kinshasa, wat nog wordt aangewakkerd door de vreselijke armoede van het land. Voor zulke mensen heeft Guy een warm hart.

Wie geen eigen huis heeft, of daar niet welkom is, mag in de woonkamer van Guy slapen (dat zijn er toch elke nacht wel zes tot acht!). Ik heb de collecteopbrengst gezien van deze arme kerk. Nog geen rijksdaalder…

"Hoe kun je daarvan leven?" "Pasteur Abram, de Heere zal voorzien!", was het antwoord. Want ook in Kinshasa kun je van zo'n collecte nog geen dag leven. Dat is ook een vrucht van het Réveil! Via Guy kunnen we even om een hoekje kijken naar die wel erg andere wereld! Nee, geen grote, gerenommeerde kerk. Met zijn goede studieresultaten en bijzondere spreekvaardigheid ligt Congo voor hem open. "Maar God roept me voor deze mensen…"

Nawoord

Wat is de impact van het Réveil? Er wordt wel gesproken over vijftien miljoen bekeerlingen in vijftien jaar. Niemand weet het precies. Velen waren allang kerklid. En wie kent het hart van de mens dan God alleen? Onder de protestanten werd altijd al nadrukkelijk over de noodzaak van de wedergeboorte gesproken. Maar door het Réveil worden de kerken sterker in hun getuigenis naar buiten. Voorheen waren ze vaak beperkt tot één stam. Als je een presbyteriaan of een methodist tegenkwam, wist je meteen dat hij afkomstig was uit het Zuiden of het Oosten. Nu wil men door die stamgrenzen heen breken. Iedereen moet het Evangelie horen! Gemeenten worden levendiger en actiever. Jonge mensen, die zich eerst niet thuisvoelden in de kerken, drommen daar nu massaal samen!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen