Vrijheid alleen in Christus

In deze boekbespreking willen we de lezers van ons blad, met het oog op het getuigend gesprek met roomskatholieken, wijzen op een belangrijk handboek dat enkele maanden geleden verschenen is. Dit keurig gebonden uitgevoerde boek, aangevuld met een statistische documentatie, literatuur, verantwoording van de illustraties, register met persoonsnamen, vraagt aandacht voor de geschiedenis van het roomskatholieke volksdeel in Nederland van 1945 tot 2000.

De probleemstelling van dit boek is: Heeft de secularisatie die zich na de Tweede Wereldoorlog in Nederland heeft voltrokken de overlevingskansen van het rooms-katholicisme nu vergroot dan wel verkleind? (14). De redactie heeft de ruim vijftig jaar in een viertal perioden onderscheiden: jaren van bloei- en bewustwording (1945 1960); de restauratie overwonnen (1960-1970); verscheidenheid en verbrokkeling (1970-1985); tussen onverschilligheid en engagement (1985-1999).

Aan elk van die perioden wordt een deel besteed. Elk deel heeft dezelfde opzet: inleiding - kerkelijk leiderschap - de verhouding tussen priester en leek - kerkenbouw en liturgie oecumene - missie - geestelijk leven - de katholieke organisaties - de katholieke literatuur - de katholieke massamedia. Het is een knap geschreven boek. Het leest goed, vraagt doorzettingsvermogen, maar het boeit en geeft veel informatie en duiding. Een aantal van de lezers zal zich nog wel een groot aantal gebeurtenissen herinneren. Dat geldt voor bijvoorbeeld het Tweede Vaticaanse Concilie, het pausbezoek aan ons land, maar ook t.a.v. het verdwijnen van het 'eigene'. De beschreven geschiedenis wordt aan de vergetelheid ontrukt. De samenstellers van het boek zijn geen getrouwe volgelingen van de dogmatische lijn vanuit Rome, zoals die door de huidige paus in woord en geschrift aangereikt wordt. De conclusie van deze diepgravende studie is dat de secularisatie, die zich in Nederland heeft voltrokken na de Tweede Wereldoorlog, het karakter van het katholicisme heeft veranderd: de volkskerk is verdwenen. Zijn er nog overlevingskansen voor het roomskatholicisme? Zijn die door de secularisatie verkleind of vergroot? Die zijn juist meer aanwezig, zeggen de schrijvers, maar dan moeten we ons richten op een pluriform kerkconcept (495). De kerkleden, zowel mannen als vrouwen, zoveel mogelijk activeren om zelf vorm te geven aan de kerk van de toekomst. Dan ontstaat er een ander kerkbeeld. Geen organisatorisch bolwerk, maar een inspirerende beweging: een open forum waar katholieken onder leiding van bisschoppen en in samenwerking met andere christenen en andere constructieve groepen in de samenleving samenwerken om hun idealen op pluriforme wijze (je kiest de manier die bij je past) te realiseren. Om transcendentie (er is een werkelijkheid buiten deze werkelijkheid) en humaniteit (aandacht voor de naaste) met elkaar te verbinden, moeten we ons laten leiden door de figuur van 'Jezus van Nazareth'. Daar zijn ook instituties voor nodig die niet alleen betrekking hebben op organisatie, maar ook op normen en waarden. Noodzakelijk om de vrijheid in het spoor te houden (497/498).

De inhoud van het boek zet de lezer aan het denken. Wat is er toch veel gebeurd en veranderd door ontzuiling en deconfessionalisering. Toenemende ontkerkelijking en de bedreiging van normen en waarden. De bisschoppen gaven zich daar ook rekenschap van in een herderlijke brief: de geest van de wereld, de geest van het heidendom en ongeloof, de geest van verwarring en haat, de geest van zingenot en zonde is bezig ons oude en echte christendom te ondermijnen. De geest van zedigheid en zuiverheid is verzwakt, de kleding is uitdagend, delectuur besmet, de film is ('als wij goed zijn ingelicht') in inhoud en strekking zwoel en gevaarlijk. De intieme verhoudingen in de verkering zijn besmet, de huwelijkstrouw heeft aan heiligheid en hechtheid ingeboet. Het gezin is aangetast tot in zijn diepste doelstellingen en het gezag merkbaar ingeboet aan eerbiediging en kracht. Sterker nog, het geloofsleven is verzwakt (53/54). Geschreven voor 1960! Al lezende krijg je het gevoel dat alles draaide om de vorm. Alles werd voor je gedaan.

Maar er zijn ook veel veranderingen doorgevoerd, zonder dat men zich afvroeg wat de gevolgen zouden kunnen zijn. Het Tweede Vaticaanse Concilie (1962/65) en het Pastoraal Concilie in Nederland (1966/1971) hebben een bijdrage aan deze ontwikkeling gegeven. De paus heeft door het benoemen van behoudende en plichtsgetrouwe bisschoppen in Nederland de richting van de ontwikkeling willen ombuigen. Dat is niet in alle opzichten gelukt. Soms is er sprake van anarchie en doet een ieder wat goed is in zijn of haar ogen. De kerk functioneert dan als spiritueel centrum en als organisatie om de maatschappelijke betrokkenheid te reguleren. Dit boek zie ik zelf als een baken in zee. Zo moet en mag het niet als we gehoorzaam willen zijn (en dat is alleen heilzaam voor tijd en eeuwigheid!) aan de opdracht van Het Licht der wereld en het Fundament tot ons eeuwig behoud. Die gekomen is om zondaren te zoeken en zalig te maken, als het Lam Gods dat de zonden der wereld wegneemt.

Dit boek is speciaal bestemd voor lezers onder ons die veel contacten met rooms-katholieke medeburgers hebben. In het verleden ligt het heden en in het nu de toekomst. Maar niet in de richting van de vrijzinnigheid die de schrijvers kiezen. Wantjezus, de Zoon van God, is de Weg, de Waarheid en het Leven. Door genade, door geloof, door de hele Schrift en door Christus alleen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen