Goede wil… of alles hetzelfde…

MOOISTE UITSPRAAK

Eén van de mooiste uitspraken die de paus in zijn boek doet vind ik wel zijn persoonlijke ontboezeming dat wij niet te hoog tegen het hoofd van de kerk moeten opzien. Wordt hij de Petra genoemd van de gemeente van Christus, hij zegt ik ben van mijzelf uiteindelijk niet anders dan drijfzand. En dat komt ons toch eigenlijk wel heel bekend voor als leden van de kerken van de Reformatie.

Ik moet u ook eerlijk zeggen dat ik eigenlijk nooit een boek van een paus gelezen heb, dat zo persoonlijk was en dat zo openhartig was.

Wij kunnen daar natuurlijk van alles achter proberen te zoeken, we kunnen dat misschien verklaren als een vorm van diplomatie, we kunnen dat misschien verklaren als een manier om aan de democratische visie van de moderne mens tegemoet te komen, die nu eenmaal geen hooggeplaatste personen in de kerk kan verdragen, maar het is toch een uniek verschijnsel dat de paus zo spreekt ook over zichzelf, nu niet eens als een Petra, maar als drijfzand.

Ik denk ook dat we de waarde van het boek van de paus in zoverre moeten inschatten en positief ook mogen waarderen dat hij als deskundig filosoof een hele goede weergave geeft van de ontwikkeling van de Westerse cultuur sinds de verlichting, waar de dodelijke kracht van het positivisme uitmondde in haar slechtste vorm, nl. van het Marxistische communisme dat uiteindelijk toch geleid heeft tot de gedachte: "Waar is God nu eigenlijk? De kerk kan wel zeggen dat God bestaat, maar waar is God dan? Wat doet God dan eigenlijk aan het wereldgebeuren? Wat doet God aan het lijden van de mensen, die met hun afschuwelijke problemen geen raad weten".

ZIEKTE VAN THOMAS

Wij lijden allemaal aan dezelfde kwaal. De ziekte van Thomas. Eerst zien en dan geloven! Adam hoorde de stem van God aan de wind des daags. En ik denk dat er veel mensen zijn, ook vandaag, die dat nog wel eens zouden willen meemaken. Dat zij werkelijk iets visueels hadden van God Zelf. Dat zij ergens God konden zien, konden ontdekken, konden aanraken als het ware met hun zintuigen. Maar dat is er niet meer. Dat is voorbij! En die behoefte om iets te mogen tasten van de aanwezigheid van God vinden we zelfs bij de allerheiligsten. Ik kan dat begijpen. Ik kan begrijpen dat Mozes als leidsman van het volk van Israël in die grote vreselijke woestijn, ogenblikken heeft dat hij zegt: "Heere, toon mij nu Uw heerlijkheid". Misschien herkent u dat ook wel in uw eigen hart en in uw eigen leven. De behoefte aan een tastbaar bewijs van het bestaan van God en dat je weet dat Hij er is en dat Hij er ook bij is.

En dan die heel bekende vraag van Filippus in het Evangelie van Johannes 14:8: "Toon ons de Vader". De Heere Jezus stond op het punt afscheid te nemen van deze aarde, van Zijn discipelen, die als schapen tussen de wolven zouden achter blijven. En dan deze vraag: "Heere, toon ons de Vader. Laat ons Uw Vader, de levende God, eens zien!" En dan krijgt Filippus dit antwoord: "Filippus, die Mij gezien heeft, die heeft de Vader gezien". Je zult het toch echt met Mijn Woord moeten doen. Als Ik er niet meer ben, dan zul je uit het Woord, uit het geloof, moeten leven. En dat valt niet mee voor mensen. God zwijgt.

Dat is blijkbaar volgens het boek: "over de drempel van de hoop" een gevleugeld woord in Italië. Het is een uitspraak die de journalist Vittorio Messori heeft overgenomen en waarin een zekere irritatie, een zekere ergernis doorklinkt, zodat hij daar mee de tolk is van duizenden in de wereld. Miljoenen mensenkinderen en ook volgelingen van de paus van Rome, die gekweld worden met de gedachte: nu kan de kerk wel zeggen dat God bestaat, maar waar is Hij dan eigenlijk? En wat doet hij dan eigenlijk aan en in deze wereld en in mijn kleine micro cosmos. God zwijgt. In zijn antwoord op de twin- tigste vraag geeft het hoofd van de Rooms-Katholieke Kerk inderdaad toe dat je kunt zeggen dat God zwijgt. Ik vond dat toch wel een aardige opmerking, moet ik eerlijk zeggen: "Wie zeggen dat God zwijgt hebben gelijk. In zekere zin is God uitgesproken. Wat Hij kwijt wilde, wat Hij wilde zeggen, heeft Hij gezegd in het Evangelie van het kruis en de verrijzenis van Christus". En dan heeft de paus gewoon gelijk als hij zegt: "Als je God wilt horen spreken, dan moet je naar het Evangelie luisteren". Nou dat zouden wij toch ook zeggen!

MILDER

Uit: Dagblad Trouw

De christelijke gereformeerde dominee L. van der Meij was milder. Hij vond het boek van de paus persoonlijk en openhartig. "Het mooiste vond ik de passage waarin de paus zichzelf met drijfzand vergelijkt. Dat komt ons gereformeerden eigenlijk heel bekend voor". Ook kon hij zich vinden in de pauselijke analyse van de secularisatie: "God zwijgt en dat komt vooral door het kwade virus van het positivisme". Maar de paus is te optimistisch. "Zo kietelt hij zichzelf met herinneringen aan moslim-jongeren in het voetbalstadion van het Marokkaanse Casablanca. Ze stonden helemaal open voor de boodschap van de paus', schrijft hij. Als ik hem was, zou ik me afvragen of ik het wel goed heb gezegd, of dat ze me niet hebben begrepen.

De kerk kan wel zeggen dat God bestaat, maar waar is God dan? We lijden allemaal aan dezelfde kwaal, de ziekte van Thomas: eerst zien, dan geloven. Gods zwijgen valt niet mee voor het vlees. Maar hebben wij Hem het zwijgen niet zelf opgelegd? Misschien vraagt God door het zwijgen: 'Wat hebben jullie met Mijn Woord gedaan?' Neem de paus, met die ontzaglijk misleidende uitspraak: 'Alle mensen van goede wil zullen worden gered'. Wie dat zegt heeft het Evangelie niet begrepen. We worden alleen door het geloof gerechtvaardigd". Aan de Mariaverering maakten de sprekers maar weinig woorden vuil.

Van der Meij: "In het boek staan veel verwijzingen naar bijbelteksten, maar waar het over Maria gaat ontbreken die natuurlijk".

En "mensen van goede wil" zegt dan de bisschop van Rome, doen dat ook!

SCHRIKBARENDE AFNAME

Maar wat is nu de narigheid? En dat geldt zowel voor de kerken van Rome als ook voor de kerken van het protestantisme, de kerken in hun grenzeloze verdeeldheid. Ja, dan blijkt dat aantal mensen van goede wil, schrikbarend af te nemen. De ziekte van Thomas. Het virus van het positivisme. Wij accepteren de metafysica niet meer. Wij hebben geen werkelijkheid, geen goddelijke realiteit, achter de fenomenen. Achter de dingen is de leegte. Verder praten we niet meer in onze tijd. Dat is het dodelijke virus van het positivisme, dat miljoenen mensen op deze aarde heeft geïnfecteerd. Wij wensen niet te leven van het Woord alleen! Wij moeten er wat bij hebben! Wij weten geen raad met dat Woord van de apostel Paulus, dat de rechtvaardige uit het geloof zal leven. En wat is dan de roeping van de paus? Om deze mensen van hun kwaal te genezen. De schapen van Rome moeten opnieuw gaan luisteren. Alle mensen moeten opnieuw gaan luisteren naar het Evangelie. Ze moeten hun oren niet langer toestoppen voor het Woord van God, maar hun oren open zetten.

Alle mensen moeten opnieuw gaan luisteren naar het Evangelie. Ze moeten hunoren niet langer tooestoppen voor het Woord van God

Nou dat is dus aan de ene kant laten we zeggen, het aantrekkelijke van het boek en aan de andere kant ook het onmogelijke in dat boek.

Juist die grote nadruk op de vrije wil van de mens. Luther zou zich, bij wijze van spreken, omkeren in zijn graf als hij het uit dit boek zou horen voorlezen. Het is ten diepste toch de oude, eeuwenoude controverse.

En de Paulinische uitspraak: "Het geloof is een gave Gods, het is niet uit u. En: uit genade zijt gij zalig geworden" (Ef.2), komt in dit boek dan ook onder een geweldige drukte staan.

Ja de paus gebruikt toch wel Bijbelteksten! Inderdaad, hij gebruikt nogal wat Bijbelteksten, uiteraard met aftrek van het hoofdstuk over de Mariologie. Want waar moet je nu teksten vandaan halen in de Bijbel om die uitgesponnen leer van de voorbede van Maria en het zalig kunnen worden door Maria. Waar moet je die nu vinden. Dat is inderdaad ook een stuk armoede in dit boek. Juist bij deze vraag vind je achter in het boek geen enkele vermelding van Bijbelplaatsen. Nou dan gaat er bij ons een lampje branden!

En toch zeggen wij en dan sluit ik helemaal aan bij de directeur van Stichting "In de Rechte Straat": indien er enige liefde is in Christus en enige vertroosting, dan zeggen we: och mocht het hart en mochten de ogen van de paus hiervoor geopend worden. "Niet uit u, het is Gods gave". Alles in Christus, alles door Christus. Zielsverderf buiten Christus.

JEZUS ALLEEN

Ik pas dat ook toe op zijn visie omtrent de wereldgodsdiensten. Hoe kun je nu als christen, dat is toch het tweeslachtige in dit boek, dat je niet bij elkaar krijgt, hoe kun je nu aan de ene kant grote nadruk leggen op de belijdenis dat er maar één Naam onder de hemel tot zaligheid gegeven is en aan de andere kant alle mensen via een impliciet geloof wijs maken dat de goede wil uiteindelijk de gemeenschappelijke reddende wortel is voor alle men sen. Hoe kun je die twee dingen zeggen in één verhaal. Dat begrijp ik niet. Dat is een tweeslachtigheid.

We begrijpen natuurlijk heel goed dat de paus mensen wil winnen of behouden voor de kerk. Dat hij wil proberen om hun nood op te lossen: "waar is God, waar is die zwijgende God. Is Hij er eigenlijk ooit wel geweest".

God zwijgt, maar hebben wij Hem het zwijgen niet opgelegd.

En is de paus niet een getuige van het verleden met zijn legenden en met zijn mythen, die wij vandaag niet meer kunnen verkopen aan de volwassen, de mondig geworden, positivistisch ingestelde mens. Vooral in het Westen. Mensen die geïnfecteerd zijn door het virus van het positivisme. Die geen plaats meer hebben voor alles wat boven ons zou kunnen zijn. Nietzsche moet ergens gezegd hebben: "God is dood, maar wij hebben Hem vermoord". Dat kun je ook toepassen op het zwijgen van God. God zwijgt, maar hebben wij Hem het zwijgen niet opgelegd. Een vader of een moeder in het gezin kan ook soms zo'n punt bereiken, dat kinderen net zo lang bezig zijn om te treiteren, dat je op een gegeven moment zegt, het is misschien het beste maar om te zwijgen. En zou dat niet de oorzaak van het zwijgen van God in deze tijd zijn? Hebben we het er in het licht van Jesaja 57 niet naar gemaakt dat God zegt: "Ik zwijg nu maar. Ik houd Me maar verborgen. Wat hebben ze met Mijn Woord gedaan. Wat hebben ze met het Evangelie van vrije genade gedaan. En Ik zal gaan spreken tot een ander volk, dat meer vrucht voortbrengt. Ik zal hun wijngaard aan anderen geven". In zekere zin constateert de paus ook wel dat natuurlijk in Zuid Amerika, Oost Azië, Afrika, de belangstelling voor het Woord van God geweldig toeneemt, terwijl het hier in het Westen van Europa afneemt. De oude wereld is echt bezig in dat opzicht te sterven, af te sterven van haar oorspronkelijke wortels, die wel heel diep zitten, maar toch langzamerhand sterven.

HELEMAAL NIETS

De paus probeert er de aandacht op te vestigen. En die journalist, die Vittorio Messori (nou ik moet u eerlijk zeggen, dat vind ik eigenlijk helemaal niets. Dat mag u gerust van mij weten. Ik wil niemand beledigen, maar dat is gewoon iemand die bij mij overkomt als voor die gelegenheid gehuurd). Hij haast zich om zogenaamd kritische vragen te stellen. Antwoordt de paus, dan gaat hij weer in het spoor van de paus mee. Ik weet met zulke mensen, eerlijk gezegd, geen raad.

Welnu, die Vittorio Messori, die herinnert de paus er op een gegeven moment aan, als het gaat over dat zwijgen van God, dat hij bij zijn bezoek aan de Baltische staten in de herfst van 1993, de val van het Marxistische communisme heeft toegeschreven aan de Digitus Deï, aan de vinger Gods.

Als je nu leeft met een zwijgende God is het dan legitiem om mensen voor wat het wereldgebeuren betreft, in te winnen voor de gedachte dat daarin nu het spreken van God openbaar gekomen is.

De paus maakt daar inderdaad gebruik van. En hij zegt tegen de wereld, kijk dat is nou de stem van God geweest. Hoewel hij inderdaad ook uit gaat leggen dat het communisme vanwege zijn aard uiteindelijk ten dode opgeschreven was, want het bederf zat er al in vanaf het begin. Het berust op geweld en het berust op bedrog en manipulatie. En dat, zegt de paus, kan tenslotte geen stand houden.

Ik denk dat de paus niet juist handelt als hij die buitenbijbelse openbaringen gaat gebruiken

Mag je, om mensen in te winnen voor de gedachte dat God leeft en spreekt en Christus de levende Koning van de kerk is en de Heilige Geest volop aan het werk is, mag je je dan beroepen op een stem die drie meisjes in 1917 aan de vooravond van de Russische revolutie in het Portugese Fatima gehoord hebben: "Rusland zal zich bekeren".

Dan ga je volgens mij, reformatorisch gezien, echt over de grens. Dan zeggen we toch "Sola Scriptura", dat is een verschrikkelijk belangrijk principe. Openbaringen buiten het Woord van God om, ook in de wereldgodsdiensten, maar ook in de R.-K.Kerk zijn niet doorslaggevend of bewijs leverend. Ik denk dat de paus niet juist handelt als hij die buitenbijbelse openbaringen, ook vooral in de persoon van Maria, gaat gebruiken om mensen te laten voelen: "God leeft en Christus is in de wereld present".

Ik denk dat we zo het probleem van het zwijgen van God niet moeten proberen op te lossen. God zwijgt.

IS GOD ALMACHTIG

Die Vittorio Messori heeft er wel begrip voor dat dat gezegd wordt. Hij zegt bijv. op blz. 79: "Wij erkennen dat God almachtig is. Waarom bant Hij dan niet het lijden uit de door Hem geschapen wereld"?

Dat besef, dat gevoel van de goddelijke onmacht, dat is een universele kwelling voor ik weet niet hoeveel mensen.

En de paus voelt die aanvechting aan en die zegt in het boek: "Je moet niet vergeten dat God uiteindelijk in de persoon van de Heere Jeuzs, ook als een lijdende God, op de aarde geweest is en dat Hij lijdende present geweest is in deze wereld".

En als ik het goed begrepen heb, dan blijft dat ook altijd het beeld van de kerk bepalen. Met andere woorden, Hij is er wel, maar altijd in de gestalte, onder de dekmantel van het lijden. Luther zou het ook zo kunnen zeggen. Onder het kruis is God aanwezig. Verborgen aanwezig. Daar zit toch wel iets in. Moeilijker wordt het als we verder in dit boek ontdekken dat er buiten God toch nog zoveel werkingen van de Heilige Geest zijn. Zoveel zogenaamde "semina verdi", zadenkiemen van het Woord die toch ook vruchten dragen bij de wereldgodsdiensten.

De rooms-katholieke godsdienst is heel laagdrempelig. Waardering heeft de paus voor de Oosterse ascese en meditatie als middelen tegen angst. Groot respect heeft hij voor gelovige Hindoes, die communiceren met God. Het zogenaamd "diep-evangelische" protest van Mehadma Ghandi tegen de koloniale verpakking van het Evangelie en in het algemeen het impliciet geloof bij alle mensen van goede wil heeft bij hen een grote plaats. En dan die ontzaggelijke, misleidende uitspraak: "Alle mensen van goede wil zullen gered worden". En daar zeggen we nee tegen. Want dan zijn we zover weg van het Evangelie, dan hebben we Paulus niet begrepen als hij zegt in Rom. 3:11 en 12: "Er is niemand die verstandig is, er is niemand die God zoekt… ook niet tot één toe". Er is geen mens die goed op aarde doet. Dat is niet calvinistisch, dat is Paulinisch. En ze worden alleen door het geloof gerechtvaardigd om niet, als goddeloze, uitgewerkte mensen. Door de verdiensten van Christus.

Maar ik moet u eerlijk zeggen met alle respect voor de persoon van de paus en ik spreek dat in de liefde uit, daar zwijgt de paus over. En dit zwijgen van de paus vind ik toch ook wel heel erg. Erger dan die gevoelens over dat zwijgen van God.

En daarom biedt de paus geen echte hoop. De kerk sterft als Gods meest wonderlijke, blijde boodschap wordt verzwegen:"dat God de goddelozen rechtvaardigt om niet". De kerk sterft als de eudokia van de mens, de goede wil van de mens, in de plaats komt van de eudokia, het welbehagen, de goede wil van de vrijmachtige God Die geen lust heeft in de dood van de goddeloze, maar daarin dat hij zich bekeert en leeft.

Volgens de paus spreekt God nog altijd. Dan vind ik toch dat de paus zichzelf een beetje kietelt met de gedachte dat West Europa afhaakt, maar gelukkig in Japan of op de Filippijnen, of in een jongerenconferentie in Denver, daar zie je toch nog weer dat de kerk leeft en zelfs de Islamitische jongeren in het stadion van Casablanca stonden helemaal open voor de boodschap van de paus… ?

Nou ik zou me afvragen in zulke omstandigheden, heb ik het wel goed gezegd. Heb ik het wel goed gezegd als de Islamieten juichen en applaudiseren bij de boodschap van een christen. Dan zou ik zeggen, dan heeft hij het niet goed gezegd of zij hebben het niet goed begrepen. God zwijgt en God spreekt. Een Psalmvers zegt:" Hij spreekt gewis tot elk die voor Hem leeft. Zijn gunstgenoot van blijde troost en vreê, mits hij niet weer op het spoor der dwaasheid treê. Voorwaar Gods heil is reeds nabij het geslacht, hetwelk Hem vreest en Zijne hulp verwacht 'waar ze ook wonen op de aarde!'. Opdat er eer in onze landen woon en zich aldaar op het luisterrijkst vertoon". En dan pas mag je zeggen wat de paus zo dikwijls herhaalt in zijn boek: Vreest niet. Vrees niet gij klein kuddeke. Het is des Vaders welbehagen om u het Koninkrijk te geven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen