Zalig ten koste van een ander

N.a.v. een artikel in het Reformatorisch Dagblad.

Verdiende 'Zaligheid'

Paus Johannes Paulus II wil in mei, tijdens zijn bezoek aan Tsjechië, de contraretormator Jan Sarkander (1576-1620) zalig spreken. Sarkander was verantwoordelijk voor de gedwongen terugkeer van vele Boheemse protestanten in de schoot van de Kerk van Rome. In zijn tijd begon de Contrareformatie die met name in Bohemen streng ter hand genomen werd. Sarkander was verantwoordelijk voor de 'rekatholisering' in Moravië, gelegen tussen de Bohemen en Slowakije.

Opvallend is dat bijna alle lexicons geen uitsluitsel over de persoon van Jan Sarkander geven. Ook het raadplegen van overzichten van de geschiedenis van kerk en godsdienst in Bohemen en Moravië is vergeefse moeite. Alleen het (rooms-katholieke) "Lexikon fúr Theologie und Kirche" geeft enkele feiten over het leven van Sarkander.

We weten hieruit dat Sarkander een Jezuietenopleiding in Ölmutz en in Praag volgde. In 1603 promoveerde hij in de filosofie. Zijn priesterwijding volgde in 1609. De legende gaat dat Sarkander op 17 maart 1620 door protestantse edelen zou zijn doodgemarteld. Zijn dood had echter niet zozeer een godsdienstige achtergrond, volgens beschikbare gegevens, maar juist een politieke. Na zijn dood hebben roomse schrijvers hem op allerlei manieren gevrijwaard van alle blaam.

Tragiek

Hoe dan ook, mede door het optreden van Sarkander en 'zijn' Contrareformatie was in Bohemen het protestantisme met één slag van de aardbodem verdwenen. Bohemen kende een rijk ontwikkelde reformatorische traditie, gevormd door invloeden van Johannes Hus, Wycliffe en van de beweging van Luther en Calvijn. Er was al in een vroeg stadium een levendige uitwisseling tussen de ontluikende Reformatie in Duitsland en het opkomend protestantisme in Bohemen. Zo studeerden vele Boheemse studenten in Wittenberg en ook Luther volgde met grote belangstelling de hem verwante hussietische groeperingen in Bohemen.

Sarkander was vooral verantwoordelijk voor de rekatholisering van Moravië. Dit gedeelte van Bohemen was weliswaar overwegend rooms-katholiek (uitgezonderd enkele hussietische centra), maar het land toonde zich op godsdienstig gebied vrij tolerant. Zo lukte het bijvoorbeeld de dopersen daar om zich een redelijke vrijheid te verwerven en ook de volgelingen van Luther en Calvijn konden hun opvattingen min of meer vrij verbreiden.

In de zestiende eeuw stond het maatschappelijke leven in Bohemen in het teken van strijd. Enerzijds stond de protestantse adel, anderzijds stonden de rooms-katholieke Habsburgse keizers. De Habsburgers ondernamen een forse poging tot rekatholisering, die onder meer in 1604 en 1607 in Moravië tot opstanden leidden.

Keizer Rudolf publiceerde in 1617 de zogeheten Majesteitsbrief, waarin godsdienstvrijheid werd beloofd. Maar bij de uitvoering rezen geschillen. Er ontbrandde vervolgens een felle strijd tussen vooral de protestantse edelen (die in 1619 eigenmachtig de protestantse keurvorst Frederik van der Paltz tot koning van Bohemen kozen) en de rooms-katholieke Habsburgers.

Korte tijd

De protestantse opleving was maar een kort leven beschoren. In 1620 werden de protestanten vernietigd en de Boheemse standen -en dus ook de protestanten- verloren daarmee al hun rechten en privileges. Keurvorst Frederik werd spottend de Winterkoning genoemd vanwege zijn korte koningschap. Meer dan 1200 protestantse geestelijken moesten het land verlaten, gevolgd door 36.000 families die zich tegen de rekatholisering verzetten.

De volgende decennia bleek hoe funest dit antiprotestants offensief was geweest. De verdrijving van de protestanten (en de inbeslagneming van hun bezittingen) verkleinde de bevolking tot een derde van haar oorspronkelijke grootte en vernietigde de economische en culturele bloei van het land in één klap voor lange tijd. Het protestantisme was sindsdien alleen nog op het platteland te vinden. Tot in de achttiende eeuw stond op het belijden van het protestantisme zelfs galeistraf en de doodstraf.

Het is opvallend dat paus Johannes Paulus II juist een belangrijke contrareformator als Sarkander zalig verklaart. Sarkander wijdde zich aan de Contrareformatie die in zijn tijd opkwam en die in feite in Midden-Europa haar zwaartepunt vond. Dit proces van het terugwinnen van de macht van de roomse kerk was het begin van de bloedige Dertigjarige Oorlog.

Opzienbarend

Ook een opzienbarend feit is dat keizer Ferdinand II in zijn strijd tegen de protestantse Boheemse adel, flink gesubsidieerd werd door paus Gregorius XV. Tijdens diens korte pontificaat van 1621 tot 1623 steunde hij het antiprotestantse offensief met maar liefst twee miljoen gulden. Ook deze paus was de richting der Jezuïeten van harte toegedaan; hij stond niet alleen op goede voet met rooms-katholieke vorsten maar verklaarde ook de stichter van de Jezuïetenorde, Ignatius van Loyola, heilig.

Was paus Gregorius XV in de tijd van Sarkander de beweging der Contrareformatie toegedaan, de huidige paus steekt met de zaligverklaring van Sarkander zijn verwantschap met de Contrareformatie ook niet onder stoelen of banken.

Vreugde ... zalig worden door een Ander

Wat werpt Gods Woord dan toch een heertijk schijnsel in deze duistere wereld! Dan hoeft niemand zalig te worden op verklaring van de Paus. | Dan hangt iemands eeuwige zaligheid niet af van de prestaties die hij heeft geleverd voor de kerk. Dan is het niet ons strijden voor de leer van de kerk dat ons zalig kan maken... maar het kan door een Ander. Het kan ten koste van een Ander, op kosten van Jezus Christus. Die Zich liet kruisigen om zondaren zalig te maken. Direct als j ze tot Hem komen. Niet na veie eeuwen wachten, | niet na goedkeuringen door allerlei hoge en nog hogere instanties, maar op Zijn majesteitswoord.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen