ON BIJBELSE ELEMENTEN BIJ R.-K. 'MYSTICI'

In ons vorige nummer hebben we het boek van de r.-k. prof. dr. Uta RankeHeinemann 'Eunuchen voor het hemelrijk" besproken. Zij toont in dat boek aan dat het ascetische ideaal, de zelfkwelling, zoals dat in de R.-K. Kerk wordt voorgehouden, niet uit de Bijbel maar uit het heidendom stamt.

Thans ligt een ander boek ter recensie voor ons, nl. "Santa Anorexia - Vrouwelijke wegen naar heiligheid Italië 1200-1800"door R.M. Bell (Uitg. Wereldbibliotheek Amsterdam, 300 blz. ƒ 42,50).

Heilige (?) zelfuithongeringszucht

Het woord 'anorexia' stamt van het Grieks an (= de ontkenning, het ontbreken van iets) en orexis (= eetlust). De term 'anorexia nervosa' waarmee een bepaalde psychische ziekte in onze tijd wordt aangeduid, betekent letterlijk "gebrek aan eetlust vanwege nerveuze storingen". Maar daarmee is deze ziekte niet goed getypeerd. De lijders aan deze ziekte hebben vaak wel eetlust, maar willen zichzelf bewust uithongeren, waardoor ze op den duur geen voedsel meer kunnen verdragen (en dus vanzelf geen eetlust meer hebben) en sterven. We zouden de ziekte beter kunnen typeren als 'nerveuze zelfuithongeringszucht'.

"Jaarlijks zijn er 9.7 per honderdduizend vrouwen van alle leeftijden in Nederland. Toegespitst op de leeftijd van meisjes tussen de twaalf en de achttien jaar mag ruwweg geschat worden dat één op de honderd meisjes een duidelijk beeld van anorexia nervosa vertoont" , aldus Emma Brunt in een voorwoord op p. III.

Bell maakt in zijn boek een vergelijking tussen de 'heilige zelfuithongeringszucht' van vrouwelijke 'heiligen' in Italië en de 'nerveuze zelfuithongeringszucht' waarover we in onze tijd meer dan vroeger horen.

Uitdrukking van zelfhandhaving als meisje

Wat is de reden dat meisjes (bijna nooit jongens) overgaan tot die zelfuithongering?

"Er is een duidelijke overeenkomst waar te nemen in de drijfveren van vrouwen met heilige anorexia en vrouwen met anorexia nervosa. Hilde Bruch, een van de meest vooraanstaande en erkende deskundigen op het gebied van anorexia nervosa, benadrukte dat het niet zozeer gaat om de angst voor de gewichtstoename maar om de betekenis die de patiënte zelf aan vermagering of gewichtstoename toekent.

Volgens haar staat de voedselweigering van een patiënte met anorexia nervosa voor haar strijd om zelfstandigheid, een eigen identiteit en zelfrespect. Zowel vrouwen met heilige anorexia als vrouwen met anorexia nervosa gaan daarin zóver, dat zij liever sterven om aan hun diepgewortelde innerlijke behoefte aan zelfstandigheid te voldoen dan dat zij een leven van aanpassing zouden leiden", aldus dr. Winny L. Weeda- Mannak in een nawoord op p. 231.

Ondanks alle mooie, en met hun bewustzijn welgemeende woorden over nederigheid voor Gods aangezicht ging het bij deze 'heiligen' dus in wezen om een taai stuk zelfhandhaving.

Daar zit een enorme tragiek achter. Deze jonge vrouwen joegen de heiligheid na, maar ze deden dat op een volstrekt onbijbelse, eigenwijze manier waardoor ze zichzelf in de vernieling joegen.

Als je dit boek doorleest, kun je telkens alleen maar blij zijn met het reformatorische Sola Seriptura: De Schrift, de Schrift alleen is ons enige houvast. Zodra we wegen inslaan buiten de Schrift om, wacht ons de dood, de eeuwige dood. In het Woord is het leven, zo lezen we telkens in Psalm 119.

Concentratiekampmethoden

Maar laten we nu enkele voorbeelden geven van de zelfvernietiging van dergelijke misleide 'heilige' vrouwen.

Een van de principes die er bij ons in het klooster ingestampt werden, was de volstrekte gehoorzaamheid aan de 'geestelijke leider'. Tot welk een verschrikkelijke uitersten dit kan leiden, blijkt uit het leven van Veronica (Orsola) Giuliani, geboren in 1660. Haar biechtvader en geestelijke leider, de jezuïet G.M. Crivelli beschrijft zelf welke vreselijke boetedoeningen hij haar oplegde:

"Onder ontelbare plichten van gehoorzaamheid was er een dat ze zich moest terugtrekken in een donkere cel in de ziekenzaal en daar moest blijven tot ik haar opdracht gaf er weer weg te gaan. Ze moest op haar knieën gaan om met haar eigen tong de hele vloer schoon te likken en daarna moest ze, staande op haar voeten, de wanden van de cel schoonlikken en ze moest zich beschouwen als onwaardig om daar te verblijven. Ze volgde mijn bevelen met zoveel verrukking en tevredenheid op dat ze zelfs de spinnenwebben en de spinnen zelf inslikte, die ze met haar tong bijeendreef tijdens het likken van de muur. Ze bleef twee maanden of zelfs langer in de cel zonder er ooit uit te komen, behalve voor gebed of andere gemeenschappelijke gelegenheden van het klooster, totdat ik haar uiteindelijk bevel gaf naar haar eigen cel terug te gaan".

"Zuster Boscaini voegt hier in haar onschuld nog een paar onthullende details aan toe: pater Crivelli was goed op de hoogte van Veronica's broze gestel; hij wist heel goed dat de cel geen raam of andere lichtbron had; hij had Veronica bij diverse eerdere gelegenheden opdracht gegeven bepaalde openbare vertrekken van het klooster met haar tong te reinigen" (107).

"Een van Veronica's vele andere biechtvaders, kanunnik Carsidoni, gaf haar bevel naar de keuken te gaan en zich in het vuur te werpen. Hij deed dit uitsluitend om uit de eerste hand te kunnen getuigen hoe de deugd van de gehoorzaamheid bij de goede zuster ontwikkeld was. Zodra hij besefte dat ze inderdaad ten volle bereid was dit bevel uit te voeren, riep hij haar terug om haar te straffen voor het uitvoeren van een onredelijke opdracht".

Weer een andere biechtvader,Bald' Antonio gaf de abdis Florida Ceoli opdracht zuster Veronica te bevelen op haar knieën te gaan zitten en haar vervolgens in de mond te trappen. Florida had geen keus en moest op straffe van een zonde te begaan aan het bevel gehoorzamen. Ze probeerde heel zachtjes te trappen, maar een onzichtbare hand liet haar vol uithalen en Veronica ontving nederig een fors gezwollen lip, waar het bloed uitspatte, en de geduldige zuster zag ook deze klap als een goddelijke gunst" (108).

Overwinning van de anorexia

Vijfjaar lang vastte Veronica met een menu van uitsluitend water en brood. Maar merkwaardig genoeg wist ze deze anorexia in 1698 te overwinnen. "Wat haar eetgewoonten betreft hield ze zich nu aan het Spartaanse, maar niet ongezonde regime dat gold voor alle leden van haar kloosterorde: geen vlees, en met uitzondering van de zondag, slechts twee bescheiden maaltijden per dag" (110). "Op 5 april 1716 werd ze tot abdis verkozen. De hoge prelaten in Rome die haar benoeming vijftien jaar hadden tegengehouden, waren ontsteld en bleven haar met argwaan bejegenen. Tot aan haar dood werd ze zonder onderbreking telkens met unanieme stemmen tot abdis gekozen" (113).

Een maand lang dronk ze geen water

Maar verreweg de meesten van deze 'heiligen' genazen niet van hun anorexia. Een voorbeeld daarvan was de heiligverklaarde Catharina van Genua, die in de kerkgeschiedenis een rol heeft gespeeld, doordat zij paus Gregorius wist te bewegen Avignon te verlaten en naar Rome te verhuizen, waar de pausen volgens r.-k. opvatting behoren te zetelen. Maar onder diens opvolger, Urbanus VI, brak het Grote Schisma uit met drie elkaar bestrijdende pausen.

"Uitgeput door haar rigoureuze levenswijze en emotioneel gebroken door haar mislukte poging de Kerk te hervormen maakte Catharina's wil om te leven plaats voor een actieve bereidheid tot de dood. Ze droeg zelf rechtstreeks bij tot dat einde door bijna een maand lang geen water te drinken. Deze zelfgekozen drooglegging miste haar uitwerking niet en haar doodsbed nam een aanvang. Nog drie maanden leefde ze voort, in hevig lijden en met slechts korte perioden van volledige helderheid" (77- 78).

Heidense wortels

Ook Bell wijst op de heidense wortels van de r.-k. ascese (zelfkwelling). "De drang naar de ascese vindt in elk geval in de westerse wereld haar wortels eerder in het oude Griekenland en in het Oosten dan in de joods-christelijke geloofs-wereld. Dat valt bij voorbeeld duidelijk te zien bij de pythagoreeërs, die met hun dualisme de basis legden voor de latere rechtvaardiging van versterving van het lichaam als een middel om de ziel te bevrijden uit het lichaam. Hun ideeën waren waarschijnlijk rechtstreeks van invloed op de asceten van het vroege christendom" (156).

Het is echter Plato geweest die deze ascese tot de uiterste consequentie heeft opgevoerd. "De menselijke ziel, zo redeneerde hij, is van goddelijke oorsprong en er derhalve toe voorbestemd om deel te hebben aan de komende wereld. Maar deze ziel zit verstrikt in het lichaam, letterlijk opgesloten in de bestaande wereld, een wereld die niet vatbaar is voor verbetering. Het lichaam belet dus de vrijheid van de ziel, is de kerker van de ziel. Slechts door zich los te maken uit de wereld der zintuigen kan de religieuze geest zich bevrijden om zijn goddelijke mogelijkheden te verwezenlijken" (157).

Verdrongen verlangens naar een kind

Maar God laat niet met Zich spotten. Wanneer de mens zozeer ingaat tegen Zijn reine bedoelingen, laat Hij toe dat de door eigenzinnigheid verdrongen natuurlijke gevoelens zich op abnormale wijze doen gelden. Twee voorbeelden:

'Toen ze (Agnes van Montepuliciano) pas vijftien was, werd ze tot abdis gekozen, hetgeen in verband met haar jonge leeftijd pauselijke dispensatie vereiste. Ze verdubbelde nu de strengheid van haar levensstijl: ze sliep op de grond met een rotsblok als kussen, weigerde elk voedsel met uitzondering van kleine hoeveelheden hard brood en dronk slechts een klein beetje water. Ze was snel geïrriteerd: als de nonnen naar haar kwamen, wanneer ze in gebed was, begon ze te gillen en hen uit te maken voor wrede vijanden die erop uit waren om haar eenheid met haar bruidegom te verstoren"

"Na langdurige vurige gebeden tot Maria gaf de Gezegende Maagd het kindje Jezus voor een paar uur in handen van Agnes. Toen Maria het kind terugvroeg, wilde Agnes het niet geven, waarna tussen het tweetal een stevig partijtje touwtrekken begon. De echte moeder bleek sterker, maar toch slaagde Agnes erin om de baby nog een kruis van de nek te rukken, dat in Montepuliciano nog steeds door de gelovigen als reliek wordt vereerd" (172).

In deze hallucinatie kwam duidelijk haar verdrongen verlangen naar een kind met kracht naar boven.

Verdrongen erotische gevoelens

Het tweede voorbeeld. "Ze (Umiliana Cerchi) leefde in volstrekte stilte. Iedere ochtend ging ze naar de kerk om te biechten en de communie te ontvangen en onderweg hield ze haar ogen halfdicht en gericht op de grond om geen ijdele tonelen te aanschouwen. Ze werd een keer bijna omvergelopen door een paard en keek omhoog: het zien van de mannelijke berijder was een dermate hevige en schrijnende belediging van haar kuisheid dat ze vurig bad om blijvende blindheid" (125).

Deze gewelddadige onderdrukking van het verlangen naar een man, zonder van de Heilige Geest de gave der onthouding te hebben gekregen, moest zich ook wel bij veel van die vrouwen uiten in hallucinaties over naakte duivels die zich aan haar opdrongen, stank verspreidende kronkelende slangen, luidruchtige wilde beesten enz. Triest, uitermate triest!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen