Maatschappelijke ontwikkelingen in de toekomst

In het Informatieblad van de Postbank van september las ik onder de titel: "Ieder z'n eigen stijl, het leefpatroon van nu" het volgende:

"Een eigen stijl, eigen keuzes maken, jezelf ontplooien-dat zijn de trefwoorden voordejaren tachtig. Evenals kritisch en kostenbewust zijn.

Vroeger stond voor veeljonge mensen hij voorbaat al vast hoe hun leven er uit zou gaan zien. Na school meteen aan het werk, sparen voor de uitzet, trouwen, kinderen krijgen. Inmiddels is dat allemaal wat minder vanzelfsprekend geworden. En lang niet iedereen kiest bijvoorbeeld meer voor een gezin. De een geeft de voorkeur aan alleen wonen, de ander aan leven met een groep andere mensen, met kinderen of juist zonder kinderen. Dat betekent: een eigen leefstijl voor steeds meer mensen.

Van een maatschappij met vaste tradities en waarden naar een samenleving waarin verschillende leefstijlen naast elkaar bestaan - die overgang is natuurlijk niet uit de lucht komen vallen.

Die heeft alles te maken met zowel de toegenomen welvaart als met maatschappelijke ontwikkelingen. Persoonlijk welzijn bijvoorbeeld, is heel duidelijk een belangrijk punt geworden. In allerlei opzichten. Dat vindje onder meer terug in die veranderde opvattingen over trouwen en kinderen krijgen. Maar ook in die over vrouw en werk, over gezondheid en over (kritisch) consumeren."

Tot zover het citaat uit het blaadje van de Postbank.

De vanzelfsprekendheid waarmee bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen hier beschreven worden is onthutsend.

Het komende uur wil ik met u stilstaan bij maatschappelijke ontwikkelingen en die projecteren op de toekomst.

Maatschappelijke ontwikkelingen in de toekomst. Het geven van een schets daarvan is slechts mogelijk op basis van thans bekende feiten en omstandigheden en op basis van inschattingen (noem het extrapolaties) van de ontwikkelingen, zoals die op basis van die feiten en gegevens naar alle waarschijnlijkheid zullen verlopen. Aan de hand van die gegevens kunnen we gevolgtrekkingen maken die zich naar menselijke berekening zeer waarschijnlijk zullen voordoen. Ik zeg uitdrukkelijk: naar menselijke berekening, want ik ben er mij van bewust dat zaken veelal anders verlopen dan wij denken. De mens wikt, maar God beschikt. Ik hoop daar straks nog op terug te komen.

Schets van de maatschappelijke ontwikkelingen

Ik zal eerst proberen enige maatschappelijke ontwikkelingen te schetsen, zoals we die om ons heen kunnen waarnemen en waarvan te verwachten is dat ze onze maatschappij in de nabije toekomst in belangrijke mate zullen beïnvloeden. Daarbij zal ik telkens lijnen trekken naar de toekomst. Om enige orde aan te brengen in deze schets van maatschappelijke ontwikkelingen heb ik een indeling gemaakt in een vijftal thema's, overigens met een onderlinge samenhang. Die thema's zijn achtereenvolgens:

a. individualisering, zelfontplooiing, emancipatie

b. internationalisering

c. economie en welvaart

d. bevolkingsontwikkeling

e. technologische vernieuwing.

Daarna zal ik ingaan op de gevolgen van deze maatschappelijke ontwikkelingen in het algemeen en voor christenen in het bijzonder. Hoe moet onze houding daarbij zijn? Hoe kunnen we ons als gebonden wetende aan de normen van Gods Woord staande houden?

Hoe overleven we?

Maar eerst een schets van de maatschappelijke ontwikkelingen.

a. Individualisering, zelfontplooiing, emancipatie Niet alleen de samenstelling van de Nederlandse bevolking en de omvang daarvan veranderen, de Nederlandse samenleving gaat er ook anders uitzien. Er is een proces van individualisering, zelfontplooiing en toenemende emancipatie op gang gekomen. Mensen gaan zelfstandiger functioneren en trachten zelf hun weg te zoeken in de maatschappij. Vrouwen en mannen zullen in het maatschappelijk verkeer meer en meer een gelijkwaardige plaats krijgen, of men dat nu wil of niet. Meer werk wordt in deeltijd verricht; werktijden zullen sterker uiteenlopen. Het aantal tweeverdieners zal toenemen.

De toenemende verscheidenheid aan wensen, niet in het minst m.b.t. de besteding van de vrije tijd, heeft tot gevolg dat het gedrag van mensen minder voorspelbaar is. De "leefstijl" van de mensen, bepaald door het samenspel van inkomen, tijdsbestedingen, in mindere mate leeftijd, zal een grotere variatie gaan vertonen, zal zich verindividualiseren. In steeds mindere mate zullen daarin gemeenschappelijke kenmerken herkenbaar zijn. Mensen met een goede financiële positie en relatief veel vrije tijd, zullen hun leven anders inrichten dan mensen met weinig geld en weinig vrije tijd. Deze laatste groep, waarin zich veel oudere alleenstaanden en één-oudergezinnen zullen bevinden, zal zich nood gedwongen vooral op de directe woonomgeving richten.

Tweeverdieners zullen, door hun hoge inkomens, hun woonvoorkeuren en vrijetijdsge drag hun leven op een andere wijze vormgeven dan huishoudens met een relatief slechte financiële positie. Dat zal niet alleen in de woningen tot uitdrukking komen, maar ook in wat ze doen.

De toenemende verscheidenheid in de samenleving kan er toe leiden, dat de verschillende bevolkingsgroepen verder van elkaar af komen te staan. Individualisering behoeft, zegt men, niet samen te gaan met onverschilligheid van de een ten opzichte van de ander, maar gedachtig aan de belijdenis dat wij van nature geneigd zijn God en onze naaste te haten, kunnen we geen positieve verwachtingen hebben van deze individualisering voor de onderlinge betrekkingen tussen mensen. Immers, individualisering wordt door velen gezien als een doorbreking, bevrijding van als knellend ervaren banden, hetgeen leidt tot een grotere bewustwording van de eigen mogelijkheden. De mondige mens wordt nog mondiger, kan het zelf allemaal. Is van niets en van niemand afhankelijk.

b. Internationalisering

Allerwegen is een toenemende invloed van het buitenland bespeurbaar op het dagelijkse leef-, werk-, consumptie- en vrije tijdspatroon van tal van Nederlanders. Van de internationale informatie-uitwisseling gaat een directe invloed uit op het dagelijkse doen en laten van de Nederlander.

De internationale vervlechting van productie en dienstverlening en de internationale kapitaalbewegingen nemen toe. Dit leidt tot nieuwe economische uitdagingen en bedreigingen voor Nederland als geheel en voor bepaalde landsdelen in het bijzonder.

Belangrijk moment in deze internationalisering is de afschaffing van douaneformaliteiten binnen de Europese Gemeenschap in 1992. Aan de ene kant betekent dat een vergroting van afzetkansen voor het Nederlandse bedrijfsleven, aan de andere kant zal de internationale concurrentie toenemen.

Amerikaanse bedrijven zijn nu al bezig om de Europese markt binnen te dringen en lucratieve bedrijven via het opkopen van aandelen in handen te krijgen. Dat zal leiden tot een verdergaande schaalvergroting en een veramerikaniseerde mentaliteit bij het management van die ondernemingen.

Steeds meer zullen economische belangen prevaleren boven individuele menselijke belangen en behoeften.

Een belangrijke keerzijde van internationalisering is ook dat milieuvervuilingen rampen zich niet aan landsgrenzen storen. Ons land is een deltaland en daardoor erg gevoelig voor watervervuiling van buitenaf. Voor luchtvervuiling geldt hetzelfde.

c. Economie en welvaart

Het Centraal Planbureau verwacht zelfs bij de meest sombere verwachting van een lage economische groei dat het werkelijk beschikbare inkomen per werknemer in de komende 25 jaar nog met gemiddeld 1,35% per jaar zal toenemen (over 25 jaar is dat 40%).

Echter moet blijvend rekening worden gehouden met een hoge werkloosheid en een verouderende bevolking. Vele Nederlanders zullen ook in de toekomst aangewezen blijven op collectieve voorzieningen. De hoge werkloosheid zal zich vooral concentreren in de grote steden in het Westen van ons land. Die werkloosheid, die met name bij een lage economische groei fors zal toenemen (oplopend tot 21%, dus ruim 1 op de 5 werkloos), wordt mede veroorzaakt door de verwachting dat het aandeel van vrouwen dat betaalde arbeid verricht zal toenemen van 33% nu naar 45% in 2010 (vergeleken met andere landen is dat nog aan de lage kant).

De vraag naar middelbaar en hoger opgeleide arbeidskrachten zal sneller groeien dan het aanbod. De reeds bestaande overschotten aan lager opgeleiden zullen daarom alleen maar toenemen.

d. Bevolkingsontwikkeling

Nederland telt nu 14,6 miljoen inwoners. In 1966 verwachtte men nog een toename tot 21 miljoen in het jaar 2000. Een drastische daling van de natuurlijke aanwas, waaraan het op grote schaal gebruiken van anti-conceptiva debet is, heeft er toe geleid dat men de prognoses sterk heeft moeten bijstellen. Men verwacht nu een groei tot het jaar 2000 met 1 miljoen inwoners. Voor het jaar 2015 gaat men uit van een bevolkingsomvang van ongeveer 16 miljoen.

Die groei wordt voor een deel veroorzaakt door de instroom van buitenlanders, ongeveer 28.000 per jaar. Over 10 jaar zal rond 7% van onze bevolking uit etnische minderheden bestaan (= 1,2 miljoen). De helft daarvan woont in de vier grote steden. Ter illustratie van hoe snel dat zal gaan: In Amsterdam bijvoorbeeld behoort 38% van de jongeren onder de 15 jaar tot een etnische minderheid.

Niet alleen de omvang van de bevolking verandert, maar ook - en dat geeft meer reden tot zorg - de samenstelling verandert aanzienlijk en snel. Het aantal jongeren neemt af; het aantal ouderen, zowel boven 55 als boven 75 jaar neemt toe. Bijna één op de drie Nederlanders zal in 2015 ouder zijn dan 55 jaar. Nu is dat nog één op de vijf. In 2015 zullen er ongeveer 1,1 miljoen Nederlanders ouder zijn dan 75 jaar.

We spreken tegenwoordig helaas niet meer over gezinnen, maar over huishoudens. Het percentage één- en tweepersoonshuishoudens vomrt nu ruim de helft van alle huishoudens. In 2015 zal dit naar verwachting oplopen tot tweederde deel van alle huishoudens. In 2015 woont bijna de helft van alle Nederlanders alleen of met z'n tweeën.

Om de toenemende bevolking te kunnen huisvesten en om de gevolgen van de gezinsverdunning op te vangen zullen er tot 2015 nog zo'n anderhalf miljoen woningen in Nederland gebouwd moeten worden. Ook zullen nog duizenden hectaren grond moeten worden ingericht voor bedrijfsterreinen.

Ons land is vol, wordt nog voller, raakt verstopt door een ontoereikend wegenstelsel, ondanks een optimistische veronderstelling dat de mobiliteit zal afnemen als gevolg van technologische ontwikkelingen.

e. Technologische vernieuwing

Nieuwe technieken en nieuwe toepassingen van bestaande technologie zullen de maatschappij sterk beïnvloeden. Toepassing van micro-electronica en biotechnologie zullen de produktieprocessen doen veranderen.

Vooral het onderzoek naar genetische manipulatie zal tot gevolg hebben dat de mens een maatschappij wil inrichten die vèr afstaat van de door God geschapen wereld. De gevolgen van de zondeval komen juist hier op onbeschaamde wijze tot uiting. De mens wil als God zijn.

De individuele mens zal zich daarbij niet gelukkiger gaan voelen. Ook de landbouw- en veeteeltbedrijven ontwikkelen zich tot hoogwaardige technische ondernemingen. Niet meer de boer kent het leven van zijn beesten, maar de computer. Vervreemding van de mens van de natuur.

Waarom heb ik nogal uitvoerig stilgestaan bij deze maatschappelijke ontwikkelingen? In de eerste plaats om vandaar uit, met die gegevens als basis, een verwachting te kunnen uitspreken over het morele gedrag dat daarvan het gevolg zal zijn. Maar ook om u te tonen dat de moderne mens er tenvolle van overtuigd is de ontwikkelingen te kunnen sturen. Die ontwikkelingen, die hij goed acht, nuttig acht voor de mens en voor de maatschappij en waar ze dat niet zijn, dan moeten we ingrijpen.

Sociaal-geografen verwachten na 2010 een daling van de bevolkingsomvang. Om dat te voorkomen spreekt men van het herstel van de vruchtbaarheid boven de vervangingswaarde. De mens wordt gezien als een produkt dat vervangingswaarde heeft. Een oud mens is afgeschreven, heeft geen vervangingswaarde meer, heeft nog wel recht om te leven, maar heeft verder geen waarde meer.

Hier openbaart de mens der zonde zich in de meest drieste vorm. Geen God en geen meester. MR. W. SILFHOUT

(Wordt vervolgd.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen