Godservaring

Toch lijkt het mij voor protestantse lezers goed om de r.-k. betekenis van het woord 'mystiek' kort weer te geven.

Men verstaat daaronder een eenheid met God, die louter vrucht is van de Heilige Geest en op geen enkele wijze een produkt van menselijke inspanning. Het lijkt mij zinvol om uit een artikel van de r.-k. priester, prof. A. Munsters in 'Theologisch Woordenboek' de kenmerken van de mystiek te citeren. Volgens hem zijn de wezenlijke kenmerken van de mystiek:

1. "Passiviteit: een afhankelijkheidsbewustzijn of gevoel meer gestuwd en geleid te worden dan zichzelf te leiden. De ziel is dus geenszins werkeloos, doch ze voelt haar werkzaamheid niet of minder moeitevol aan, omdat ze merkbaar door God wordt bewogen". "Men heeft die ondervindingen niet. wanneer men wil en zoals men wil, doch is hierin afhankelijk van Gods geheel vrije gave, die Hij geeft aan wie Hij wil en wanneer Hij wil".

Kommentaar:

Inderdaad, dit is een zeer wezenlijk kenmerk van de mystiek. Toch zou ik eraan willen toevoegen: Wanneer dit waaien Gods over je komt, kan dit inderdaad een onweerstaanbaar en plotseling karakter hebben. Maar het kan zich ook voordoen als een waaien Gods dat je buiten je hoort en ook wel op je voelt afkomen. Als het "geluid zoals van een geweldige, gedreven wind"(Hand. 2:2)of van het "suizen van een zachte stilte" (1 Kon. 19:12).

2. "Vereenvoudiging: in plaats van een onzekere, zoekende en gedurig wisselende redenering of motivering van geloofsakten (= uitingen van geloof) en liefdesaffekten komt een kontakt met God in een meer blijvend en spontaan, eenvoudig zien en beminnen zonder innerlijke onrust of tastend voortgaan. Het kontakt is er en de ziel wordt geboeid, is gegrepen en geconcentreerd van binnenuit, terwijl de mogelijkheid voor andere dingen min of meer beperkt of ook geheel weggenomen is en uiterlijke werkzaamheden ook min of meer bemoeilijkt worden."

Kommentaar:

Inderdaad. Je zou ook kunnen zeggen: Mystiek is het steeds meer kind worden, is het afleggen van allerlei gewichtigheid, van zware formuleringen, van scherp omlijnde dogma's.

Niet dat de mysticus wars zou zijn van een duidelijk omschreven geloofsbelijdenis, maar de lijnen van die belijdenis worden levend in hem. Ze zijn niet méér dan het geraamte in een levend lichaam. Er is een wezenlijk verschil tussen de botten van een lijk en het been van een levend mens.

3. "Ervaring: zekere indruk van Gods werkzaamheid in de ziel of nabijheid; een duister kennen of vaag onmiddellijk kontakt met God in het diepste der ziel zonder bepaalde omschreven begripsinhoud of meedeelbare kennis, een innige toenadering en zeker samenzijn in de liefde.

Die zekerheid en ervaring van Gods werking en nabijheid kan ervaren worden in duisternis en pijnlijk gemis van volledig bezit om eigen onwaardigheid en zondigheid of ook in vrede en vreugde, indien ze geen belemmering meer ondervindt en echt bezit geworden is."

Kommentaar:

Het 'samenzijn in de liefde' is de mystiek van de rust. Dan zie je alleen maar naar de Heere en lees je uit Zijn ogen bijna direkt Zijn vergevende liefde. Vaag ben je je er dan van bewust dat dit alleen maar mogelijk is door het verzoenende offer van Christus.

En een gevoel van diepe, diepe onwaardigheid blijft altijd, en zelfs steeds meer, dit samenzijn in liefde doordringen. Daarbij komt een pijn die steeds meer vlijmen gaat, de pijn om de zondige neigingen die je nooit helemaal kwijt raakt. Je gaat op den duur die opkomende verkeerde gedachten en verlangens haten, omdat de Heere je steeds meer trekt naar de gelijkvormigheid met Zijn heilige wil. Die wil van God wordt dan de hartstocht van je wezen en alles wat daar tegenin gaat, zou je weg willen stoten en uit willen branden.

Andere kenmerken

"Nog andere kenmerken worden soms aangeduid zoals een bijzondere geestelijkheid of bovennatuurlijkheid, een in intiemste werkelijkheid boven alle zinnen en verbeelding verheven geestelijk kontakt, zonder dat daarom nochtans de wet van de menselijke eenheid van ziel en lichaam doorbroken wordt of een zuiver geestelijke, engelachtige werking zou worden aangeduid."

Kommentaar:

Ik zou als kenmerk vooral ook het gevoel van de onmiddellijkheid van het kontakt met God willen benadrukken.

De mysticus beleeft het kontakt met God niet meer door middel van het Woord Gods, al blijft het Woord Gods de vage, maar tegelijk vaste achtergrond van al zijn gemeenschap met God. Hij weet ook dat het Woord Gods er de bron van is. Maar in die tijden van innigheid denkt hij niet meer aan een bepaalde tekst, maar het is voor hem alsof hij direkt schouwt in de heerlijkheid Gods. De intensiteit van persoon tot Persoon en van Persoon tot persoon is dan zo hevig datje zeker weet: Dat is de Heere. Je hoeft dan niets meer te zeggen. Je ziet Hem alleen. Je ziet dan je Geliefde zoals de bruid van het Hooglied haar Bruidegom zag. Dit zien van je Geliefde, het zien van Zijn barmhartige liefde, zou je uitzinnig kunnen maken. Je wilt naar Hem heen. Je wilt Hem omhelzen en toch schrik je daarvoor terug, omdat je Geliefde zo heilig is.

Dat is die zoete spanning, het heen en weer van huiveren begeren, vandoor Hem vriendelijk uitgenodigd worden: "Kom maar bij Mij", en als je dan vlak bij Hem bent, zink je toch op je knieën neer en durft nauwelijks je ogen tot Hem op te heffen; niet omdat je zou betwijfelen of Hij je wel genadig zou zijn, maar uit eerbied, waardoor je siddert, niet van angst, maar vanwege het besef van Zijn alles overtreffende grootheid.

Ruusbroec

Ik wil nog het een en ander aanhalen uit de geschriften van de middeleeuwse mysticus. Jan van Ruusbroec. Dan wordt alles misschien wat konkreter.

Ruusbroec, 1293-1381, heeft zeer diepe dingen gezegd over de eenheid van de gelovige mens met God.

Hij maakt daarbij onderscheid tussen het redenerend en het schouwend verstand, beiden voorgelicht door het geloof.

Het gelovige, redenerende verstand kan alleen in denkbeelden over God spreken. Maar het gelovige, schouwende verstand kan zich richten op de enkelvoudigheid Gods. Want God is volgens Ruusbroec één en enkelvoudig, niet samengesteld als de schepselen. In Hem is volheid, maar niet een volheid van delen. God is niet een complex geheel.

Toch is het heerlijk om naar Ruusbroec te luisteren, wanneer hij opsomt wat het gelovige, redenerende verstand reeds kan weten van God:

"Zo ziet de rede wel dat haar Geliefde zo groot is, dat Hij naar Zijn bestaans wijze noch door haar noch door enig schepsel ooit wordt begrepen; zo hoog dat Hij op geschapen wijze nooit wordt achterhaald; zo enkelvoudig dat in Hem alle menigvuldigheid eindigen en beginnen moet.

En Hij is de schoonheid die hemel en aarde tooit. En Hij is de rijkdom uit Wie alles is voortgevloeid door de schepping, terwijl het God toch nooit helemaal verlaat. En Hij is de roem van hemel en aarde en van alle schepselen. En Hij is de zege in Wie men alles overwint.

En Hij is de vrede waarin al de lievenden rusten. En Hij is de zekerheid. Wie Hem heeft verkregen, zal nergens gebrek aan hebben. En Hij is de zaligheid die genieting geeft. En Hij is een troost die de bedroefden verblijdt. En Hij is de vreugde. In Hem zegevieren Zijn minnaars. En Hij is een jubel, een vreugde die men niet onder woorden kan brengen.

En Hij is de eeuwigheid die de tijd heeft geschapen. En Hij isde goedheid die alle gaven geven wil. En Hij is mededeelzaamheid en ongemeten liefde. En Hij isde wijsheid die het al sieren en regeren en ordenen kan.

En Hij is de standvastigheid die naar het opstaan der zondaars en de bekroning der rechtvaardigen blijft wachten. En Hij is de trouw die niemand verliet. En Hij is de heiligheid, die de mens steeds blijft ontledigen van aardse dingen.

En Hij is de verzadiging die inde Godsgelijkenis eeuwige honger verwekt en inde Godsvereniging meer geeft dan men begeren kan." Uit: 'Dat Rijcke der Ghelieven', geciteerd in 'Uren met Ruusbroec' (Uitg. Hollandiapers Baarn), p. 146-148.

Gods uitverkiezing

Maar veel en veel verder dan het redenerende gelovige verstand reikt het gelovige schouwende verstand. Hij benadrukt daarbij dat slechts hij daartoe geraken kan, "die God uit volle vrijheid verkiezen en verheffen wil tot een bovenwezenlijk schouwen in goddelijk Licht en naar de wijze Gods". "En niemand mag hiertoe komen door kennis of subtielheid van geest, noch langs enige inspanning; hij alleen, en niemand anders, vermag God te schouwen (steeds bedoelt Ruusbroec echter dan een geloofsschouwen. HJH), die Hij met Zich in Zijn Geest wil verenigen en met Zichzelf wil verlichten" (a.w. p. 152).

Ruusbroec verwijst dan naar vele plaatsen van de Schrift, maar vooral naar de wonderbare verzen van het slot van Johannes 17, het hogepriesterlijk gebed. Hij verzoekt dan degenen die dit niet volgen kunnen, "geen ergernis eraan te nemen en de zaak te laten wat ze is" (p. 153).

Dat laatste vind ik een wijze raad. Laten degenen die deze diepten van de liefde Gods in Christus niet op deze wijze kennen, niet vanuit jaloersheid al dit wonderbare op de vuilnishoop gooien van de 'valse mystiek', zolang dergelijke christenen alle grondwaarheden van het christelijk geloof van harte belijden en de Schrift als hun hoogste en beslissende richtsnoer beschouwen.

Er is ook geen reden je minder te voelen, wanneer je leest van dergelijke mensen die zozeer door God begunstigd worden. Want onder de gelovigen zijn er geen standen. Niemand van ons brengt het verder dan de 'stand' van een verloste zondaar, die tot het einde van zijn leven enkel van de genade afhangt en nooit iets kan presteren, waardoor hij aangenaam aan God zou worden buiten Christus om.

IN ONS JANUARINUMMER O.A.:

Een artikel over "Bevinding" en "De hoop beschaamt niet", uitgaande van Rom. 5:4-5.

Degene die u schrijft, is een Indiaan van Peru, 23 jaar, ex-crimineel, ex-drugsverslaafde, thans dank zij Gods genade een nieuwe schepping door het geloof in Jezus Christus.

Een broeder in Christus gaf mij twee nummers van En la Calle Recta te lezen. Ik werd er diep door getroffen. De dienst die uw stichting ons bereidt door uw lektuur, is voor ons land van het grootste belang.

Hier in Peru is het rooms-katholicisme diep geworteld in het volksleven. Ik ben bedroefd én verontwaardigd als ik eraan denk hoe de R.-K. Kerk onze voorouders heeft bedrogen, die nauwelijks konden lezen of schrijven. Ze hebben hen al het waardevolle dat ze bezaten, ontnomen.

Toen de Spanjaarden ons land veroverden, zijn de priesters meegekomen en in naam van de "Heilige Inquisitie" hebben ze onze voorouders gedood.

En nog altijd proberen de pastoors de Peruanen zo dom mogelijk te houden. Nog altijd vergiftigen ze hun zielen met al hun bijgelovige praktijken en dwaze devoties. Ze heersen over onze arme boeren, doordat ze hen bang maken met hel en verdoemenis.

Ons land is uitermate arm. Daarom zijn wij blij dat u vanuit de welvaart van de Eerste Wereld ons wilt helpen met uw lektuur.

Graag zou ik uw blad ontvangen. En indien mogelijk nog 20 nummers extra voor onze gemeente, zodat wij de inhoud daarvan tot ons kunnen nemen en daarmee gewapend de strijd kunnen aanbinden tegen de machten der duisternis, die ons land beheersen. Moeten we daar iets voor betalen? Schrijf het ons. Ook zouden we graag uw boeken ontvangen.

La Balanza (Peru),

Ons naschrift:

Natuurlijk schreven we hem dat hij niets hoeft te betalen en dat hij die 20 ex. gratis van ons krijgt. Maar... dat kunnen we alleen doen, omdat we er zeker van zijn dat u het mooie werk van onze Spaanse uitgaven blijft steunen. Giro 901.000 van 1RS te Velp, met vermelding "Spaanse uitgaven".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen