DE BEGRAFENIS VAN CHROETSJEW

Het strikt besloten karakter van de begrafenis en het kleine aantal bezoekers op de begraafplaats verbaasden me echter. Er waren in totaal misschien een paar honderd mensen, waarvan de helft verslaggevers uit de hele wereld waren. Er was geen diplomatieke vertegenwoordiging en evenmin waren er hooggeplaatste vertegenwoordigers uit de regering zoals ministers van de Sovjet Unie en andere politieke leiders.

Chroetsjew was niet zomaar een teruggetrokken Sovjetleider. Hij was gedurende bijna tien jaar de onbetwiste leider van de machtige Sovjet-Unie geweest. Na Stalin had niemand binnen Rusland zoveel macht gehad en had niemand buiten Rusland zoveel aandacht getrokken als deze Chroetsjew. Niemand kan in alle eerlijkheid de grote verdiensten die hij voor zijn land en volk gehad heeft ontkennen. Toch leek het dat zijn dood onopgemerkt aan de hele natie voorbijging, of dat bijna niemand zich er iets van aantrok.

Wanneer zich zoiets daarentegen in Lndia zou afspelen, dan zou je je goed kunnen indenken welke taferelen zich zouden afspelen. Ongeacht hoe geliefd of gehaat de overleden leider zou zijn en zonder rekening te houden met de politieke partij waartoe hij zou hebben behoord, of met zijn verdiensten en tekortkomingen, of wat hij ook maar gedurende zijn actieve leven zou hebben gedaan, zowel vrienden als vijanden, ja duizenden zouden zich hebben verzameld om hem de laatste eer te bewijzen. Het lijkt erop dat de culturen van India en van Rusland hierin eikaars tegenpolen zijn.

Ik kwam de dood van Chroetsjew niet te weten via enige Russische krant of radio, want noch de kranten, noch de radio hadden het nieuws gebracht. Ik kreeg het te horen van een topheambte van onze Indische ambassade in Moskou, een vriend van me. Het verwonderde me zeer waarom de dood van Chroetsjew niet in de Russische kranten werd gemeld. Mijn vriend vertelde me dat het in het buitenland groot nieuws was en dat de buitenlandse kranten het bericht met vette koppen publiceerden, maar, zo voegde hij er aan toe, in de Sovjet Unie was het bericht van weinig belang, daar Chroetsjew slechts een privé-persoon was en dus geen speciale aandacht verdiende.

Het Russische volk kwam de dood van Chroetsjew pas op maandagmorgen, de dag van zijn begrafenis, te weten. Op die dag brachten de Pravda en de Izwestia, twee toonaangevende kranten in de Sovjet-Unie, het bericht in een mededeling van zes regels in een onbelangrijk hoekje, weliswaar wel op de voorpagina. Ook de radio kondigde het nieuws in het ochtendbulletin kort aan.

Op zaterdag, toen ik het bericht van Chroetsjew's dood te horen kreeg, besloot ik, wanneer het enigszins mogelijk zou zijn, de begrafenis bij te wonen. Toen ik dit met mijn vriend besprak, voelde hij er niet veel voor. Hij zei dat de begrafenis een strikt privé-gebeuren was en dat volgens de Sovjet-autoriteiten niemand behalve zijn naaste verwanten daar iets te zoeken had. Hij voegde er aan toe dat zelfs buitenlandse diplomaten niet waren uitgenodigd en dat dat betekende dat het hen verboden was om daaraan deel te nemen. Onder zulke omstandigheden was het volgens hem onverstandig om toch te proberen de begrafenis te bezoeken.

Ik had echter besloten het toch te proberen. Ik besprak het geval met een andere Indische vriend, die indien mogelijk, ook de begrafenis bij wilde wonen. Het lukte ons alle nodige gegevens te verzamelen: de plaats van de begrafenis, de tijd, de route waarlangs gereden zou worden enz. Twaalf uur 's middags was het afgesproken tijdstip voor de begrafenis; het Novodevichy-kerkhof bij het beroemde zestiende eeuwse klooster van dezelfde naam was de plaats.

Het was een koude miezerige herfstmorgen. Toen we op de plaats gekomen waren vanwaar geen andere voertuigen dan dienstauto's mochten doorrijden, zagen we ongeveer honderd mensen, die aan beide kanten van de weg stonden te wachten op de begrafenisstoet, die weldra die plek zou passeren. Er was een groot aantal politieagenten en ze wilden niemand doorlaten, tenzij met een speciale toestemming. Mijn vriend, die goed en vloeiend Russisch sprak, ging naar de dienstdoende politie-officier en zei dat we uit India kwamen en dat we erin geïnteresseerd waren de begrafenis bij te wonen. Hij vroeg ons „de documenten van de autoriteiten" te laten zien. Maar we hadden niets behalve onze paspoorten. Eerst zei hij dat we een speciale machtiging nodig hadden, maar later, toen we hem opnieuw benaderden had hij waarschijnlijk medelijden met ons en gaf ons toestemming door te lopen tot de hoofdingang van het kerkhof.

Daar werden we al snel weer teleurgesteld, want toen we de poort door wilden gaan, hield een andere politie-officier ons aan en vroeg ons onze „documenten" te laten zien. Hij was niet tevreden met onze paspoorten en vertelde dat alleen naaste verwanten en gemachtigde journalisten naar binnen mochten gaan. Via mijn vriend vertelde ik hem dat de Indiërs goede vrienden van Chroetsjew waren en dat we de moeite genomen hadden om op zo'n koude dag ondanks allerlei persoonlijk ongemak te komen. Maar hij was niet in het minst onder de indruk en gaf geen toestemming om door te lopen.

We vonden het jammer en waren enigszins uit het veld geslagen door het weinig behulpzame gedrag van de politie-officier. Toch besloten we een poosje te blijven en te wachten of hij zich niet net zo als zijn vorige collega zou gedragen. Toen we daar een minuut of wat stonden, zagen we plotseling de begrafenisstoet aan het einde van de laan naderen en de grote poorten wijd open gaan om de stoet de begraafplaats te laten binnengaan. Er was ongeveer een dozijn auto's met de lijkwagen, die het lichaam van Chroetsjew droeg in het midden. Toen de stoet eenmaal binnen was, dachten we dat we van de politie-officier wel toestemming zouden krijgen om er achteraan te gaan. Maar dat bleek een valse hoop. Hij bleef onvermurwbaar.

Gelukkig stopte er plotseling een auto voor ons waaruit drie officieren van de Indische ambassade stapten. We kenden hen goed en ze waren verrast ons hier te treffen. Toen we hen vertelden wat de politie-officier had gedaan, namen ze ons mee en toonden de officier hun diplomatenpassen. Hoewel met tegenzin gaf hij ons deze keer toestemming om te gaan. Zo kwamen we heel toevallig op de begraafplaats en had ik het voorrecht de begrafenis van Nikita Chroetsjew bij te wonen alsof ik een van zijn naaste verwanten was.

De aankomst van de ambtenaren van de Indische ambassade was heel toevallig. Ze waren op een missie om aan mevrouw Chroetsjew een condoleanceboodschap van onze premier te overhandigen. Anders dan haar collega's uit andere landen had onze premier mevrouw Chroetsjew persoonlijk een condoleancebericht gezonden. Toen dit bericht de ambassade bereikte, wist het ambassadepersoneel niet goed hoe hiermee te handelen. Welke garantie zou er zijn, dat het zijn bestemming zou bereiken, wanneer het doorgezonden zou worden aan de Russische regering? Na lange discussie onder de ambtenaren, werd besloten dat de boodschap naar premier Kosygin gebracht kon worden, maar dat er een copy aan mevrouw Chroetsjew overhandigd moest worden. Vervolgens werden drie ambtenaren voor dit doel afgevaardigd.

Ongelukkigerwijs was de begrafenisstoet al op weg naar het kerkhof, voordat ze hun missie konden volbrengen en hadden de ambtenaren geen andere keus dan naar het kerkhof te gaan. Toen ze daar aankwamen, ontdekten ze dat zij de enige diplomatieke mensen waren, die bij de begrafenis aanwezig waren.

We hadden slechts een paar minuten nodig om bij het graf te komen. Op dat moment lag de open kist bij het graf op een tafel van zo'n twee meter lang, zodat iedereen de mogelijkheid had een laatste blik op het lichaam te werpen. Plotseling zag ik een man op de hoop pasgegraven aarde naast het graf klimmen. Hij richtte zich tot de aanwezigen. Al spoedig kreeg ik te horen dat het Chroetsjew's enige zoon, de 36-jarige Sergei was. Onder een grijze miezerige herfstlucht was het geen moment voor een toespraak. Iemand stak een paraplu op en hield die boven het hoofd van het dode lichaam, toen Sergei bleef spreken. Aan de toon te horen was het geen indrukwekkende grafrede. Hij toonde geen emoties. Later, toen een van mijn vrienden een vertaling van zijn toespraak gaf, realiseerde ik me dat het vol inhoud was geweest.

„We willen gewoon maar wat woorden zeggen over de man, die we begraven en waarover we huilen…". Hij zei: „De lucht huilt met ons mee, daar de regen zachtjes valt… Ik wil spreken over de grote staatsman. Deze dagen hebben alle kranten en radiostations daar bijna zonder uitzondering over gesproken.

Ik zal de bijdrage van Nikita Sergeyevich, mijn vader, niet beoordelen. Ik heb het recht niet dat te doen. De geschiedenis moet dat doen… Het enige wat ik wil zeggen is dat hij niemand onveranderd achter liet. Er zijn mensen die van hem houden of die hem haten, maar niemand kon hem voorbijlopen zonder zich om te keren en hem na te kijken… Er is iemand van ons heengegaan, die met recht een man genoemd kan worden. Helaas zijn er maar weinig van zulke echte mensen…"

Sergei, een langere en smallere versie van zijn vader introduceerde daarna twee andere sprekers. De eerste was een oude vrouw, die ik herkende, omdat ze even daarvoor op de tafel toegelopen was en me daarbij bijna omver had geduwd. Ze was een oude collega uit de Oekraïne van Chroetsjew. Heel anders dan die van Sergei, was haar toespraak vol emoties en helder. Ze zei: „Nikita Chroetsjew was een voortreffelijk proletarieër, die ons jongere mensen een voorbeeld van vastberadenheid en heldenmoed gaf, een voorbeeld van eindeloze wilskracht en onstuitbare passie om de partijlijn te verdedigen…"

Ze werd gevolgd door een jonge man, die opstond en zei: „Het valt me moeilijk om iets te zeggen, maar ergens verloren in de bossen van Taiga (Syberië) ligt het graf van mijn vader, geëxecuteerd in het tragische jaar 1937. Nikita Chroetsjew was degene, die de eer en de waardigheid van onze gevallen ouders herstelde…"

Aan het einde van deze korte toespraken werd de rouwenden de laatste gelegenheid gegeven langs de kist te lopen, terwijl een klein orkest Beethoven's begrafenismars speelde. Er werd me verteld dat dit een traditioneel gedeelte bij Russische begrafenissen is. Ik greep de gelegenheid aan en liep niet een, maar tweemaal rond de tafel om me een duidelijk beeld te vormen van het dode lichaam en hoe het bewaard werd. Chroetsjew lag op rode zijde in een witte blouse met zwarte das en jas. Zijn lippen waren in een nogal onnatuurlijke houding gedrukt, maar onmiskenbaar was dit het beroemde profiel dat voor de hele wereld te herkennen was. (Chroetsjew stierf na een aanhoudende ziekte van een paar weken.)

Chroetsjew's vrouw, Nina Patrovna, keek over de kist naar het gezicht van het dode lichaam. Ze droeg een eenvoudige donkergrijze jas en een sjaal over haar hoofd. Ze bewaarde een houding van droeve waardigheid. Alle drie de dochters van Chroetsjew waren bij hun moeder. Zijn schoonzoon, eens de machtige en bekende redakteur van Izvestia, Aiexei Adzhubei was ook aanwezig. De dochters huilden; mevrouw Chroetsjew niet.

Toen iedereen op de bijeenkomst langs de kist was gelopen, legde de oude dame, die 48 jaar het leven met Chroetsjew gedeeld had, tenslotte haar hand op het voorhoofd van haar man, en ik zag hoe langzaam de tranen over haar wangen liepen.

Andere leden van de familie deden, de een na de ander, hetzelfde. Toen sloten enige arbeiders de kist en spijkerden die dicht.

Tweeënzeventig glinsterende medailles, waaronder bijna alle grote eerbewijzen van de Sovet-Unie, zoals held van de Sovjet-Unie, en de Leninprijs voor de vrede-, vastgepind op een rood kussen, werden door een man aan het graf opgehouden. De dichtgespijkerde kist werd van de tafel genomen en twee touwen werden eronder gehouden om het boven de mond van het graf te brengen. De touwen vasthoudend zakte de kist langzaam naar beneden en bleef op de bodem van het gat rusten. Zij die dichtbij stonden begonnen daar handenvol aarde in te werpen.

Binnen korte tijd was het graf gevuld en werd er een keurig heuveltje op gevormd. Nina legde een enkele roos op de top daarvan en enkele arbeiders zetten daar vier grote kransen omheen: twee van familie en vrienden, de derde van de raad van Sovjet-ministers en de laatste van het centrale comité van de communistische partij. Toen zetten ze er een marmeren plaat van 40 bij 60 cm bij, waarop in goud gegraveerd stond:

Chroetsjew

Nikita Sergeyevich

17 - IV - 1894 - 11 - EX - 1971

Sergei, Chroetsjew's zoon, zette een oude omlijste foto op een steen boven de marmeren plaat en de familie en vrienden, die bloemen hadden meegenomen, legden die rond het graf. En toen, langzaam, begonnen ze zich, de een na de ander in de richting van de uitgang te begeven om in de voertuigen, die hen naar het kerkhof gebracht hadden weer terug te gaan.

Het Novodevichy-kerkhof is bestemd voor tweederangs leiders van de SovjetUnie. De meest vooraanstaande leiders worden bijgezet in de muur van het Kremlin bij het Lenin-mausoleum. Je vraagt je af waarom Chroetsjew die eer niet werd gegeven. Het toont aan dat de Sovjetleiders, die hem opvolgden, hem niet al te zeer waardeerden. Wie weet of de stoffelijke resten van Chroetsjew eenmaal zullen worden bijgezet in de muur van het Kremlin samen met de honderden andere helden van de Sovjet-Unie. Stalin, die zijn plaats naast de grote Lenin verloor en wiens lichaam naar een onbekende plaats werd overgebracht tijdens het tijdperk van Chroetsjew, kwam jaren later terug op een plaats vlakbij het Leninmausoleum. Ook kwam er een marmeren beeld voor hem. Zo kreeg hij zijn verloren eer tot op zekere hoogte terug. Met Qiroetsjew kan er net zo iets gebeuren, wanneer de geschiedenis de waarde van zijn bijdrage voor de Sovjet-Unie en voor de hele wereld bepaald zal hebben, zoals zijn zoon in zijn grafrede op de begraafplaats zei.

Sic Transit Gloria Mundi

Zo gaat de glorie van de wereld voorbij! Dat wordt opnieuw duidelijk, wanneer je deze trieste begrafenis van Chroetsjew leest. Eens gaf hij bevel aan een leger van 70.000 soldaten en 2000 tanks om Hongarije binnen te trekken en daar de ontluikende nationale vrijheid plat te slaan. Eens vervolgde hij de christenen van Rusland vanwege hun geloof en liet hen gevangennemen en wegsterven in concentratiekampen. En nu! Nauwelijks 100 mensen, die zijn begrafenis mochten bijwonen.

JEHOVA TSIDKENU - DE HEERÈ, ONZE GERECHTIGEID - door ds. M. S. Sander, uit het Duits vertaald en met enige aantekeningen voorzien door dr. H. F. Kohlbrugge, bij de herdenking van Luther's 400ste geboortedag (1883) van een voorrede voorzien en uitgegeven door ds. H. A. J. Lütge, bij de herdenking van Luther's 500ste geboortedag (198 3)van een naschrift voorzien en uitgegeven door dr. W. Aalders en ds. D. van Heyst (75 blz., ƒ 12,50).

In dit geschrift laat ds. Sander zien wat de kern was van de herontdekking van de grote hervormers, met name van Luther, nl. dat wij enkel kunnen leven uit de gerechtigheid van Iemand anders nl. Jezus Christus, maar dat die gerechtigheid dan ook onze volle troost is.

Lees dit boek en u zult er voortdurend door gesterkt worden. Het kan u ervoor bewaren dat u ook maar enige gerechtigheid in uzelf zoekt. Het kan u brengen tot de juichkreet dat Christus alleen mij algenoegzaam is. Dat zuivert u van elke zwoele vroomheid, die meent buiten Christus om tot God te kunnen naderen. Dit boekje leert u om alle eigen gerechtigheid, samen met Paulus, als drek, als vuilnis, te beschouwen en alle roem toe te brengen aan de gerechtigheid van Christus alleen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen