WAAR EEN WIL IS …daar is ook een weg

Freud en zijn volgelingen hebben aan de mens een wil ontzegd. Ze beschreven de mens als een mechanisme dat werkt met oorzaak en gevolg. Zij beweerden dat, als de mens maar de oorzaken van zijn onderbewuste complexen opspoort en naar het bewustzijn haalt, hij vanzelf een goed mens wordt.

Zijn onmiddellijke volgeling, Alfred Adler, is echter spoedig een andere weg gegaan. Hij beweerde dat de mens niet het produkt is van gedwongen reakties van oorzaak en gevolg, maar bepaald wordt door het doel dat de mens zich stelt.

Adler toont aan dat elk kind al heel vroeg zich een onderbewuste levenslijn vormt. Hij bedoelt daarmee dat het kind een vaste manier van reageren opbouwt om zijn doel te bereiken.

Een voorbeeld. In een gezin waar een vader heerst als een dictator, kan de oudste dochter aan de moeilijkheden die daardoor ontstaan, het hoof d proberen te bieden door bij vader in het gevlei te komen en zo samen met vader over het hele gezin, ook over de moeder, te heersen. De oudste zoon kan echter een heel ander reaktiepatroon aankweken, b.v. liever barsten dan buigen. En elk van de andere kinderen kan weer een ander schema van handelen vormen. En allen hebben hetzelfde doel: Hoe ondervind ik zo weinig mogelijk last aan pijn, vernedering en angsten vanwege de tyrannieke vader?

Adler zet dan uiteen dat de oplossing van alle moeilijkheden daarin bestaat dat de volwassen mens de gemeenschap als doel neemt. Wij zijn als mensen gericht op de gemeenschap met elkaar. Pas als we die richting van onze natuur volgen, zullen we in vrede kunnen leven.

Ziekte of schuld?

De Amerikaanse psycholoog O. Hobart Mowrer beweert echter in zijn boek: „The crisis in psychiatry and religion" dat de tot dan toe gangbare psychiatrie een verkeerd uitgangspunt had nl. het medische model. Hij bedoelt daarmee dat die psychiatrie uitging van de gedachte dat abnormaal gedrag het gevolg was van een ziekte, die evenals een lichamelijke ziekte medisch behandeld moest worden.

Mowrer zegt dat we integendeel het morele model moeten volgen d.w.z. dat we de mens met een abnormaal gedrag verantwoordelijk moeten stellen en een beroep moeten doen op zijn geweten.

Deze visie van Mowrer is zeer waardevol. Het is maar al te waar dat neurotische mensen tot nog toe vaak in de watten werden gelegd door allerlei psychiaters. Men stond meteen klaar om uitgesproken misdadigers voor te stellen als arme stakkers, die alleen het produkt waren van een verkeerde opvoeding en die er dus niets aan konden doen.

Adams in de voetsporen van Mowrer

Een andere Amerikaan, ds. Jay E. Adams, heeft gedurende één zomer met Mowrer samengewerkt en is diep onder de indruk gekomen van de visie van Mowrer. Hij is later deze visie gaan verwerken vanuit de Bijbel en heeft ze getoetst aan de praktijk. Hij heeft dat alles neergelegd in verschillende geschriften. Zijn belangrijkste boek is nu ook in het Nederlands verschenen nl. „Bijbels pastoraat - Basis van christelijke hulpverlening" (uitg. Voorhoeve - Den Haag, 234 blz. ƒ 29,50 - kan ook bij ons besteld worden. In dat geval graag plus ƒ 4.25 verzendkosten).

Over de tijd, doorgebracht met Mowrer, schrijft hij: „Wat heb ik veel geleerd in die tijd, die zomer is een keerpunt in mijn denken geworden. Mowrer stelde eigen verantwoordelijkheid centraal. Hij drong er bij de mensen op aan hun fouten te „belijden", niet aan God, maar aan anderen die ze kwaad gedaan hadden en indien mogelijk het weer goed te maken met hen" (pag. 8).

„Mowrer zegt dat het probleem van de patiënt niet medisch is, maar zedelijk. Hij heeft echte schuld, niet alleen maar schuldgevoelens. Hij is niet het slachtoffer van zijn geweten, maar hij doet het geweten geweld aan. Hij moet niet langer de schuld geven aan anderen (de ouders, de kerk, de maatschappij, de grootmoeder enz.), maar hij moet zelf verantwoordelijk willen zijn voor zijn armzalig gedrag."

Egoïsten zijn geen stakkers, maar zondaars

Adams zegt dan dat wij een eigen christelijke psychologie moeten opbouwen vanuit de Bijbel en hij probeert de grondlijnen van zulk een christelijke psychologie te schetsen in zijn boek.

We zullen dit als een zeer waardevolle poging moeten beschouwen. Immers de Bijbel bevat ontzaggelijke rijkdommen aan krachtige gedachten om een mens met een verwrongen psyche verlichting te schenken en om zich boven zijn onderbewuste complexen uit te heffen.

Het is volkomen waar wat Adams in navolging van Mowrer zegt dat wij mensen die reageren vanuit pure ik-gerichtheid, niet zo maar als zieke stakkers moeten beschouwen en behandelen. We moeten zoals Nathan dat deed tegenover David, duidelijk zeggen: „Gij zijt die man! De schuld ligt bij u. U kunt en móet veranderen".

Christelijke ootmoed

Maar Adams gaat dan wel van een wat al te hoge christelijke toren blazen over alle niet-christelijke psychiaters. „Ze mogen dan heel kalm en zelfverzekerd lijken, heel volwassen en geduldig, maar zolang iemand Jezus Christus niet kent, is dat alles slechts schijn", (pag. 30). Dat vind ik in strijd met zijn eigen erkenning dat hij van de niet-christelijke psychiater Mowrer zoveel heeft geleerd dat dat een keerpunt in zijn denken is geworden.

Die christelijke zelfverzekerdheid van Adams ontsiert het hele boek. Ze is ook in strijd met de grondgedachten van Jezus, die ons leert dat we in navolging van Hem nederig moeten zijn; ook in strijd met het hooglied van de liefde van Paulus in 1 Kor. 13, waar we lezen dat de liefde niet opgeblazen is.

Karikaturen

Het boek wordt ook ontsierd door karikaturen van niet-christelijke psychologen. Zo schrijft hij: „Als Freud gelijk zou hebben, dan zou dit betekenen dat hoe immoreler iemand is, of in ieder geval hoe amoreler hij is, hij des te gezonder zou moeten zijn" (pag. 21). Freud heeft echter nooit de immoraliteit aangeprezen, wel de amoraliteit. Hij was nl. van mening dat alle complexen voortkomen uit de dik ta tuur van het super-ego (voornamelijk het geweten) dat belast wordt met allerlei wetten en regels die de maatschappij daarin aanbrengt om zichzelf tegen het individu te beschermen.

Dat ziet Freud beslist verkeerd. Die wetten zijn door God Zelf aan de mens en de menselijke samenleving gegeven. Maar het is onjuist om Freud dan maar zonder meer immorele bedoelingen aan te wrijven.

Adams is soms ook erg goedkoop in zijn weerleggingen van de niet-christelijke psychologie. Zo vertelt hij van een professor aan de John Hopkins Universiteit die beweerde dat de psychologie „de enige hoop is voor de wereld om uit de problemen te komen. Maar de koppen in de kranten zijn niet veranderd; de misdaad neemt alleen maar toe, je kunt nauwelijks meer veilig op straat lopen" (pag. 14).

Dat is waar, maar niet-christenen zouden de christenen voor de voeten kunnen gooien: .Jullie beweren dat Christus en het christendom de enige hoop voor de wereld is. Maar vergelijk dan eens de geschiedenis van het christelijke westen met de geschiedenis van India met zijn hindoeïsme en boeddhisme. Is er dan in India niet eerder méér vreedzaamheid geweest?"

Wij zouden zulk een argumentatie van niet-christenen eveneens als goedkoop van de hand wijzen. Maar dan moeten wij ons daar óók niet schuldig aan maken. Dan verzwakken we alleen maar ons eigen standpunt.

CHRISTELIJKE COUNSELING VOLGENS JAY E. ADAMS

Dit boek (uitg. Voorhoeve - Den Haag) bevat een samenvattend overzicht van de publikaties van en over Adams. Gaarne aanbevolen; 134 blz. ƒ 17,50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen