Kerk en slavenhandel

Daarover schreef J. Heyke in „Tijdschrift voor theologie" 1978 tweede kwartaal een uitstekend gedokumenteerd artikel onder de titel: „Er zijn daar veel olifanten en slaven". Hij beperkt zich daarbij tot de slavenhandel in het oude Kongo-rijk. We citeren:

„Sinds 1680 genoot het „kerkbestuur" van het bisdom San Salvador-Luanda het recht van voorverkoop van jaarlijks zevenhonderd slaven, om zo de eredienst en de evangelisatie te kunnen bekostigen. In juli 1700 legde de prefekt van de kapucijnen aan de kongolese koning Pedro IV een stuk ter ondertekening voor, bestaande uit 17 artikelen.

Art. 7 luidde: „Om de onkosten van de kerk te dekken is de koning verplicht, ieder jaar twee slaven te verstrekken voor de aanschaf van was, wijn, olie en hosties". De koning tekende nog diezelfde maand" (p. 170-171). NB. „hosties" = de schijfjes ongezuurd brood die gebruikt worden in de mis om de transsubstantiatie te bewerken nl. de verandering van deze hostie in het lichaam van Christus door de machtswoorden van de priester. „Ook de enige kongolese bisschop „Henrique" liet bij zijn dood slaven na, die aan Rome vervielen. Paus Clemens VII schonk ze aan een hofkapelaan van koning Joao van Lissabon" (p. 172).

Het bovenstaande is voldoende om ons ervan te overtuigen dat de slavenhandel destijds door de r.-k. kerk als volkomen normaal werd beschouwd.

Moeten we dan op grond daarvan de r.-k. kerk aanklagen? Ik meen van niet. En wel om twee redenen:

1. Zij hebben het blijkbaar niet anders kunnen zien. In alle tijden zijn er maar weinig profeten, die zich boven de denkwijze van hun tijd kunnen verheffen en vanuit het Woord Gods bepaalde wantoestanden doorzien en die dan bovendien de profetische moed hebben om die wantoestanden openlijk te brandmerken.

2. Ook de protestanten hebben wat dat betreft geen schone lei. Ook zij hebben meegedaan aan grootscheeps vervoer van slaven en ze verdienden er een aardige duit mee.

Theologische bedrijfsblindheid

Beter is het om op grond van die beschamende, verschrikkelijke geschiedenis te komen tot ootmoedig zelfonderzoek.

Het is duidelijk dat er te allen tijde een theologische bedrijfsblindheid heeft bestaan. Een duidelijk voorbeeld bij de r.-k. theologen van die tijd. Zo wordt vanuit Kongo door Franse missionarissen aan dr. Joubert van de Sorbonne (de Parijse universiteit) een gewetensprobleem voorgelegd: Kan een katholieke kapitein 15 a 18 maanden op een slaventransportschip verblijven, daar hij al die tijd van de sakramenten verstoken blijft en dagelijks de naakte slavinnen te zien krijgt? Joubert raadpleegt enkele collega's. Hij vindt die vraag erg moeilijk en geeft er de voorkeur aan mondeling te antwoorden (p. 175).

Gelukkig zijn er ook uitzonderingen. Het menselijke medegevoel krijgt soms toch de overhand boven allerlei vastgeroeste gewoonten. Zo verzuchtte pater Lorenzo da Lucca, die in 1708 als aalmoezenier meereisde op een slaventransportschip, over de onmenselijke toestanden in de overvolle slavenruimte: „Ik verzeker u dat zij die dit lijden met geduld zouden hebben doorstaan, er ruimschoots hun zonden mee zouden hebben uitgeboet en zich grote verdiensten voor hun ziel zouden hebben verworven" (p. 175).

En een uitzondering op protestants terrein kunt u lezen in het boekje: „Hoe Tiroccio door slavernij tot ware vrijheid kwam" (uitg. van Horssen-Barneveld, ƒ 3,25).

Maar laten wij ons in deze tijd afvragen, waar wij ons hebben laten vastroesten in overgeleverde praktijken, die vreemd zijn aan de Bijbel en er misschien zelfs mee in strijd zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen