Anglicaanse erkenning van de paus?

V. Conciliair en primatiaal gezag (par. 19:23)

In een tijd van crisis of wanneer fundamentele punten van het geloof in het geding zijn, kan de kerk gezagvolle uitspraken doen, in overeenstemming met de Schrift. Als de kerk in concilie bijeen is, sluit zo'n uitspraak dwaling uit. Als het uitspraken betreft over de centrale heilswaarheden, hebben zij bindend gezag.

De bisschoppen hebben gezamenlijk deze verantwoordelijkheid. De primaat kan na beraad met hen, in hun naam spreken. De kerk verwacht ook dat hij het initiatief neemt om in haar naam te spreken.

Het primaat is een van de wijzen waarop de Geest de kerk leidt. Als het een werkelijke vorm is van episcope zal het de koinonia bevorderen door de bisschoppen bij te staan bij hun taak in hun lokale kerk en in de universele kerk. De primaat oefent zijn functie uit in collegiaal verband met zijn collega-bisschoppen. Primaat en collegialiteit zijn complementaire aspecten van de episcope, ook al is in de loop van de geschiedenis het ene wel eens benadrukt ten koste van het andere, zelfs tot een ernstige verstoring van het evenwicht toe. De koinonia vereist echter een goed evenwicht tussen beide aspecten, met een verantwoordelijke deelname van heel het volk Gods.

Dit patroon van een primatiale en conciliaire episcope moet ook op universeel niveau gerealiseerd worden. Alleen de zetel van Rome, de stad waar Petrus en Paulus gestorven zijn, heeft zo'n vorm van episcope uitgeoefend en doet dat nog. Het lijkt juist dat deze zetel een dergelijk primaat heeft in een toekomstige verenigde kerk.

VI. Problemen en vooruitzichten (par. 24-25)

Dit alles betekent een consensus over de wezenlijke beginselen van het primaat, die van fundamenteel belang is. Hoewel het niet alle problemen die met het primaat van de paus verbonden zijn oplost, is dit wel een solide basis om ze te bespreken :

a. De zetel van Rome heeft de petrinische teksten grotere waarde gegeven dan men over het algemeen meent dat ze mogen hebben.

b. Vaticanum I spreekt van een primaat „van goddelijk recht". De interpretatie hiervan is moeilijk. Als het zou betekenen dat het universele primaat van de bisschop van Rome deel uitmaakt van Gods plan voor zijn kerk, zou het geen verschil van mening hoeven geven. Als het betekent dat een kerk, niet in gemeenschap met de bisschop van Rome, door Rome als niet volledig kerk wordt beschouwd, zou er een moeilijkheid overblijven, die voor sommigen opgelost wordt door het herstel van de cummunio, maar die voor anderen juist een hinder zou zijn om tot communio te komen.

c. Anglicanen hebben moeite met de onfeilbaarheid van de paus. Hoewel de condities hiervan zeer duidelijk zijn vastgelegd, blijven er toch moeilijkheden bestaan met betrekking tot de mariale dogma's.

Anglicanen betwijfelen de opportuniteit en of ze wel als wezenlijk voor het geloof kunnen worden gedefiniëerd.

d. De aanspraak van de paus op onmiddellijke universele jurisdictie vervult anglicanen met zorg.

Desondanks menen wij dat deze verklaring over het gezag een belangrijke convergentie te zien geeft met verstrekkende gevolgen. De leden der commissie waren zelf vaak verbaasd over de eenstemmigheid. Wij hebben geprobeerd om achter de vastliggende controversiële posities terug te gaan. Het woordgebruik van de voorbije polemieken hebben we vaak bewust vermeden, niet om de moeilijkheden te ontlopen, maar omdat de emotionele belasting ervan het zicht op de waarheid vaak verduisterde.

Slot (par. 26)

Leerstellige overeenstemming in theologische commissies betekent op zichzelf nog niet het bereiken van het doel van de eenheid. Wij leggen de verklaringen voor aan de betreffende kerkelijke autoriteiten. Zij zullen beoordelen of hierin een eenheid ligt uitgedrukt die daadwerkelijk handelen om een grotere verbondenheid tussen onze beide gemeenschappen tot stand te brengen niet alleen rechtvaardigt, maar zelfs vereist.

Verklaring van de vreemde woorden:

Primaat = de hoogste gezagsdrager in de kerk. Episcope = opzienerschap. Koinonia = gemeenschap. Complementaire aspekten = kanten van een zaak, die elkaar aanvullen. Consensus = leerstellige overeenstemming. Communio = gemeenschap. Opportuniteit = wenselijkheid, gezien de omstandigheden van tijd en plaats. Jurisdictie — rechtsmacht. Convergentie = het zich op één punt richten. Controversiële punten = punten, waarover verschil van mening bestaat.

In hetzelfde nummer van „Kosmos en oecumene" stond ook een beschouwing van P. Staples, priester van de (anglikaanse) Church of England. Wij citeren daaruit:

Heeft Venetië toekomst?

Dat hangt er van af. We moeten op dit moment volstaan met het opnoemen van de factoren, die in het spel zijn, zowel de ponderabele als de niet-ponderabele factoren.

Ten eerste heeft de oekumenische beweging in de zestiger jaren een geweldige zo niet spectaculaire vaart gekregen. Het werk van de internationale commissie was maar een deel van die ontwikkeling. Sinds kort echter lijkt in het oekumenisme de stoom van de ketel te zijn. Dit lijkt in het bijzonder te kunnen worden gezegd van officiële wederzijdse topgesprekken. Toen de tekst van de verklaring van Venetië januari van dit jaar werd gepubliceerd, stonden de engelse kranten vol pessimistische uitspraken over de huidige stand van de oekumenische beweging, welke waren gedaan door zegslieden van vele kerken in de week van het gebed voor de chistelijke eenheid.

Bovendien, bij twee eerdere gelegenheden zijn besprekingen tussen anglikanen en roomskatholieken goed begonnen: enkel om in een later stadium lelijk te mislukken. Historisch gesproken zijn de voortekenen volstrekt niet goed. (Ook al hoop ik dat de geschiedenis andermaal mijn ongelijk zal bewijzen). Voorts schijnt er in de anglikaans-roomskatholieke dialoog een punt te komen waar de convergentie zo goed lijkt te gaan, dat katholieken tenslotte toch bloot komen staan aan de bekoring om op onderwerping' uit te gaan. Zelfs kardinaal Mercier viel in april 1924 in deze kuil, toen hij Lord Halifax ineens confronteerde met de vraag of hij bereid was zich aan Rome te onderwerpen.

De eerste officiële rooms-katholieke reacties op de verklaring van Venetië bevatten al aanwijzingen, dat Rome deze les nog altijd niet helemaal geleerd heeft. Er zijn dan ook nog steeds ernstige twijfels of het vaticaan de anglikaanse mentaliteit echt helemaal begrepen heeft. Dit gaat zeker niet op voor de internationale commissie, waarin de rooms-katholieke leden alle gelegenheid hebben gehad om iets aan dit speciale gebrek te doen. Maar zal hun stem in Rome gehoord worden?

Wat het primaat aangaat zouden waarschijnlijk veel — ofschoon lang niet alle — leden van de anglikaanse geloofsgemeenschap nu gereed, bereid en in staat zijn, het primaat van Rome te aanvaarden, zoals dat hier omschreven is. Dat wil zeggen: hervormd, ideaal, pastoraal, lang niet zo juridisch als het tot nog toe geweest is en ontmythologiseerd. Op voorwaarde — en dat is absoluut essentiëel — dat de conciliariteit in de rooms-katholieke kerk in de praktijk blijkt te werken. Voorts zal ook de conciliariteit geduldig uitgelegd moeten worden in termen, die anglikanen kunnen verstaan; omdat ze met deze benadering van het wezen der kerk nu eenmaal niet zo vertrouwd zijn. Er moet ook aan herinnerd worden, dat de traditionele anglikaanse formulier-boeken niet alleen het begrip „pauselijke onfeilbaarheid" verwerpen maar ook het begrip conciliaire onfeilbaarheid".

Angsten en misverstanden zullen met tact overwonnen moeten worden wil dit document aan anglikaanse zijde ooit instemming krijgen. Veel anglikanen zullen ook met spanning toezien of oekumenische conciliariteit meer betekent dan alleen maar de bisschop van Rome aanvaarden als voorzitter en spreekbuis van een wat uitgebreide Lambeth-Conference. En, zo ja, in hoeverre?

Men zal ook terdege rekening moeten houden met enkele recente verschuivingen in de Church of England. De evangelicals (en de evangelische charismatici) zijn nu sterker in synode en episcopaat vertegenwoordigd dan ooit eerder in deze eeuw. Het feit, dat beide aartsbisschoppen evangelicals zijn, is er maar een symptoom van. Verder is de katholieke vleugel van de Church of England onlangs uiteen gevallen in progressieve en traditionalistische groepen: precies zoals dat bij de rooms-katholieken in de laatste jaren het geval is geweest. Gegeven de huidige episcopaalsynodale structuur van de Church of England moet men met al deze factoren rekening houden. Tenslotte mag men niet vergeten dat zelfs de voorstellen van de internationale commissie geconfronteerd zullen moeten worden met diepgewortelde historische en psychologische bezwaren tegen de middeleeuwse praktijk van het pausschap. (Een engelse rooms-katholiek heeft onlangs nog gezegd, dat het enige metafysische beginsel, hetwelk de engelsen zich ooit hebben eigen gemaakt, hun vijandige houding tegenover de paus is!)

Verklaring:

Lambeth — Conference. Lambeth is een stadsdistrikt aan de zuidelijke oever van de Theems. Daar bevindt zich het paleis van de anglikaanse aartsbisschop van Canterbury. Daar wordt om de tien jaar een conferentie gehouden van de bisschoppen van de anglikaanse kerken, waar over allerlei kerkelijke en geestelijke vraagstukken gediskussieerd wordt, meestal gevolgd door een soort herderlijk schrijven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen