DE STRIJD TUSSEN GOED EN KWAAD

Mani

Een zeer bekende historische poging om daarop een antwoord te geven is het manicheïsme geweest. Tot voor kort kenden we die beweging bijna uitsluitend uit de geschriften van de kerkvaders, die zich er fel tegen keerden. Door nieuwe vondsten zijn we echter in het bezit gekomen van geschriften, afkomstig van aanhangers van het manicheïsme.

De stichter, Mani, werd geboren op 14 april van het jaar 216 in noord Babyion. Reeds op twaalfjarige leeftijd ontving Mani, zo geloofde hij, een goddelijke openbaring, dat hij de stichter van een nieuwe godsdienst zou worden en toen hij 24 was, kwam het bevel: Ga en verkondig!

Dan begint hij een rusteloze aktiviteit van prediking. Zijn eerste tocht gaat naar Indië. Daar is hij echter niet lang gebleven. In 243 erkent de koning van Perzië, Shapur I, zijn godsdienst. Op 31 jan. 277 wordt hij door Bahram I gevangen genomen. Geheel uitgeput, sterft hij op 26 febr. 277.

Grondtrekken van zijn leer

Waarschijnlijk is het manicheïsme de meest typische uiting van het gnosticisme, een geestesstroming rondom het begin van onze jaartelling, die zich echter over verschillende eeuwen en in verschillende delen van de wereld vertakt heeft. Men heeft nog steeds geen goede en afsluitende inzichten kunnen krijgen in de oorsprong van het gnosticisme. Wel zijn er ook op dit gebied handschriften gevonden, die echter nog niet afdoende bestudeerd zijn.

Een algemene karakteristiek van het gnosticisme — hoewel het overigens vele verschijningsvormen heeft — is zeker het beginsel geweest: Kennis (gnoosis) bevrijdt.

Volgens Mani zijn er twee onherleidbare, gelijkwaardige rijken nl. het rijk van het licht, waarvan „de Vader der grootheid" hoofd is, en het rijk van de duisternis, dat geregeerd wordt door „de vorst der duisternis".

De vorst der duisternis valt aan

De vorst der duisternis waagde echter een aanval op het rijk van het licht. De Vader der grootheid brengt dan, om zijn rijk te beschermen, de Moeder des Levens voort, die op haar beurt weer de Oorspronkelijke Mens baart met vijf zonen nl. licht, vuur, water, lucht en wind, die naar het grensgebied worden gezonden. Zij worden verslagen en door de demonen verslonden. Zo ontstaat de vermenging tussen de twee rijken.

De Oorspronkelijke Mens wil echter de door de demonen verslonden lichtdelen weer terug winnen. Om dat te verhinderen schept de vorst der duisternis Adam en Eva. In hen sluit hij de geroofde lichtdelen op. Daar hij aan Adam Eva, de verpersoonlijkte zinnelijke lust, als levensgezellin heeft gegeven, wordt het mensdom (en aldus de daarin opgesloten, geroofde lichtdelen) voortgeplant door de eeuwen heen.

De Oorspronkelijke Mens komt dan naar de aarde in een schijnlichaam. Dat is niet de historische Jezus van Nazareth. Die was een profeet des duivels geweest en daarom werd hij gekruisigd.

De Jezus, die de in een schijnlichaam neergedaalde Oorspronkelijke Mens is, is de eigenlijke Verlosser. Deze Jezus bracht de kennis, waardoor wij ons kunnen bevrijden uit de macht van het lichaam, de macht van het kwade. Hij kondigde bovendien de komst van de Parakleet aan, die de definitieve strijd zal inzetten. En wanneer allen hem hebben erkend, zal de wereld in een grote brand ten onder gaan en zullen all egeroofde lichtdelen naar de zon, de plaats waar de Oorspronkelijke Mens woont, terugkeren. Die beloofde Parakleet is Mani.

Praktische konsekwenties

Er wordt onderscheid gemaakt tussen de uitverkorenen en de hoorders. De uitverkorenen behoren een streng ascetisch leven te leiden: onthouding van allerlei spijzen, vooral van vlees en wijn, onthouding van geslachtsgemeenschap en heel bijzonder de voortplanting vermijden; onthouding van rijkdom; geen doden van een levend wezen.

De hoorders hebben wat meer vrijheid. Maar aan allen werd de uiterste soberheid aanbevolen.

Ze vierden een soort Avondmaal met brood en water. De zondag was voor hen een vastendag.

Mani verwierp het Oude Testament geheel. Hij zag er een vervalsing in, die tot stand was gekomen door de vorst der duisternis.

De uitverkorenen gingen, volgens Mani, na hun dood direkt naar het rijk van het licht, het paradijs. De anderen moesten eerst nog een louteringsproces doormaken. Wellicht is het r.-k. vagevuur uit deze manischeïstische gedachte ontstaan.

Het heilsproces van de mens eindigt dan opnieuw in een volstrekte gescheidenheid tussen het rijk van het licht en het rijk der duisternis met dit verschil dat een zelfs maar gedeeltelijke overmeestering van het rijk van het licht door de macht der duisternis dan voor goed is uitgesloten.

Blinde vlekken

Waarom we dit verhaal over het manicheïsme hier afdrukken? Omdat het een oplossing is van het probleem van het lijden, dat in de oudheid diepe indruk heeft gemaakt, én omdat dr. Wiersinga in wezen met eenzelfde oplossing komt.

Ook Wiersinga zegt dat de God van het licht niet aansprakelijk kan worden gesteld voor het lijden in deze wereld. Dat kan alleen, wanneer je Gods almacht uitdrukkelijk ontkent. Dat doet Wiersinga dan ook: „Zijn macht is geen al-macht" (p. 44).

Hij zegt dan ook dat het lijden ergens anders vandaan komt, maar erkent dat hij ook niet weet waarvandaan dan wél. We moeten leren leven met het bestaan van „blinde vlekken". „De afwijzing van een God die het lijden zendt, schept een vakuüm dat om opvulling vraagt…Kun je je een God voorstellen zonder almacht?". „Vooralsnog kunnen we het als een gemis ondergaan dat er zulke gaten geslagen zijn in ons Godsbeeld, dat op onze wereldkaart zoveel ingetekende lijnen en kleuren moeten worden uitgevlakt en dat we ons voortaan op een kaart met zoveel 'blinde vlekken' moeten orënteren" (p. 49-50).

Dr. I. Driessen schrijft in „Theologisch Woordenboek": „De wervingskracht van het manischeïsme heeft aan het wonderbaarlijke gegrensd". „We zien dat het een godsdienst is geweest, die zijn aanhangers heeft weten te verwerven onder alle volkeren…van de atlantische kusten tot aan de oostkust van het Chinese rijk" (deel II kol. 3069). Het zou best mogelijk zijn dat ook de visie van dr. Wiersinga, mits wat meer religieus opgevuld, ook in onze tijd fascinerend kan werken.

De grote kerkvader Augustinus is negen jaar onder de bekoring van het manischeisme gebleven. En misschien heeft hij er zich nooit helemaal van kunnen losmaken. Hij heeft altijd een enigszins negatieve houding tegenover de sexualiteit behouden. Over de geboorte schre'f hij: „Inter faeces et urinam homo nascitur = de mens wordt geboren tussen de organen van de uitwerpselen" en dit laatste is zelfs nog een deftige vertaling. De letterlijke vertaling zou veel platter luiden. Hierin was Augustinus onbijbels. De geboorte van een mens is een wonder van Gods schepping, en dus helemaal geen „vies" gebeuren.

Weerzin tegen het Oude Testament

Een ander punt van overeenkomst tussen Mani en Wiersinga is hun weerzin tegen het Oude Testament. Mani vindt dat de profeten allemaal boodschappers van de duivel waren.

Zo sterk druk Wiersinga zich niet uit. Hij zegt dat we in het Oude Testament twee lagen moeten onderscheiden. De ene laag is die, waarin geleerd wordt dat God de almachtige beschikker is van het lijden, aan Wie wij ons ootmoedig moeten onderwerpen zonder een laatste 'waarom' te eisen van Zijn beschikkingen. Deze laag is via de omliggende heidense volken in de Bijbel terecht gekomen. Ze is dus in wezen heidens van aard en moet dus door ons volstrekt verworpen worden. (Dat betekent dus dat wij de kern van ons christelijk belijden, zoals die in onze confessies is uitgedrukt, als heidens zouden moeten bestempelen en afwijzen).

Maar er is in het Oude Testament ook een tweede laag. Daarin wordt alleen maar een God van liefde en barmhartigheid verkondigd, een God die nooit lijden veroorzaakt noch als vergelding noch als geneesmiddel, een God die slechts mede-lijdt met de mensen en in een bondgenootschap mét hen strijdt tegen het lijden.

„De geïnspireerde en inspirerende profetie keert dedogma'. H.J.H.) met 180 grad voor de handliggende benadering (door Wiersinga genoemd: 'het populaire vergeldingsen óm" (p. 30).

Wiersinga zegt dat het Nieuwe Testament ook die twee lagen heeft: „De nieuwtestamentische brieven breken evenmin als de evangeliën met het bestaande raam: God is de rechter, die in het laatste oordeel vergeldt naar de werken" (p. 36). „Het 'nieuwe' ligt in dezelfde brief aan de Romeinen, waar hij de 'gerechtigheid van God' als een heilbrengende en niet als een straffende gerechtigheid tekent" (36). Wij zijn echter overtuigd en belijden met de kerk der eeuwen, dat daarin Gods heilbrengende gerechtigheid getekend wordt, die ons deel wordt via Zijn straffende gerechtigheid, die Hij aan Zijn Zoon Jezus Christus heeft voltrokken.

De Bijbel onbetrouwbaar

Het is duidelijk dat Wiersinga de Bijbel als volkomen betrouwbaar uitgangspunt met alle duidelijkheid uitschakelt. Wij moeten zelf met ons eigen menselijk verstand zien te achterhalen welke de ware God is, doordat we in de Bijbel allerlei als wezenlijk verkondigde inzichten over God als heidense insluipsels radikaal opzijzetten en zo komen tot de belijdenis van een 'andere God', een uitdrukking die door Wiersinga meerdere malen in zijn boek wordt gebezigd o.a. op p. 43, 51, 75 en 96.

En weer rijst onze vraag: Hoe kan een kerkverband iemand die de meest wezenlijke stukken van de Bijbel verwerpt, nog als dienaar des Woords handhaven? Die vraag krijgt de gereformeerde synode te beantwoorden in maart.

KOMMUNISME IN AUSTRALIE

Ik zou wel willen vragen of u ons land in gebed wil brengen: voor een andere regering, de communistische invloed wordt steeds groter Zo jammer, het is zo'n mooi land. En veel mensen zien het dreigende gevaar niet. Satans macht wordt groter, en laten wij als christenen van verschillende kerken, die de Heiland oprecht liefhebben, méér opkomen voor de eer van Gods Naam. Er wordt nog steeds veel tijd besteed aan onbelangrijke dingen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen