De Bartholomeusnacht

Onder bovenstaande titel schreef (ds.) J. M(eester), em. prikant te Amsterdam Z. in de Kerkbode van de Geref. Kerken B.V. in Noord- en Zuid-Holland een artikel dat we hieronder grotendeels laten volgen.

Het bevat meer dan een historisch exposé ter herinnering aan wat 400 jaar geleden, in 1572, in Parijs gebeurde.

Het wijst met onderscheiding de gevaren aan waarvoor de gemeente van de Heere zich ook in deze tijd moeten hoeden: hiërarchische macht in kerksysternen en met wereldse machtsmiddelen het z.g. voor Christus „opnemen" - Rome en de wereldraad zijn er de meest imposante voorbeelden van. Men leze dit waardevolle artikel, dat spreekt uit de Schrift en uit de historie.

J.C.J.

In de nacht van 23 op 24 augustus, vierhonderd jaar geleden, is in Parijs zo'n afschuwelijke moordpartij voltrokken, dat de herinnering daaraan als ingekerfd was in de gereformeerde kerkgeschiedenis. In de maand augustus van het jaar 1572 waren vele van de franse hugenoten of gereformeerde adel naar Parijs gekomen om de bruiloft van de zuster van de jonge koning, Margaretha van Valois bij te wonen. Toen na het huwelijksfeest nog een groot deel van de voornaamste gereformeerde adel zich in Parijs ophield, heeft de rooms-katholieke adel, onder de opperste leiding van hertog De Guise, een huiveringwekkende massamoord ten uitvoer gelegd. In die éne nacht zijn in Parijs duizenden gereformeerde franse edellieden op beestachtige wijze omgebracht en afgeslacht. Naderhand nog tienduizenden. Die massamoord in die nacht in Parijs was voorts het startsein voor slachtpartijen in enkele andere franse steden.

In deze nacht werd ook de beroemde franse veldheer, admiraal De Coligny - de leidende figuur van de gereformeerde adel - op een onvoorstelbaar beestachtige wijze afgeslacht. De geweldige moordpartij was bijzonder goed georganiseerd en is planmatig verlopen. Anders had het niet kunnen gebeuren. De niets vermoedende adellijke heren en hun personeel werden allemaal in de nachtelijke slaap verrast en omgebracht.

In één enorme slag wilde de rooms-katholieke adel van Frankrijk de gereformeerde adel vernietigen. Er was toentertijd een zeer krachtig deel van de franse adel dat de reformatorische richting was toegedaan. Frankrijk was verdeeld in twee godsdienstige kampen. Het éne kamp, het rooms-katholieke, dacht zich in één slag te ontdoen van al de leidende heren van het gereformeerde kamp. Frankrijk zou dan voorgoed bevrijd zijn van de aanhangers van de „nieuwe godsdienst" voor wat betreft de mensen die tot de adel behoorden. Het is een van de zwartste bladzijden uit de geschiedenis van de zogeheten contra-reformatie. Bij deze moordpartij vergeleken is het drama van de Gorkumse martelaren minder dan niets.

Na de moord werd te Rome en te Madrid een groot drankfeest gevierd. In Madrid zat Philips II op de troon. De hertog van Alva heeft de hand gehad in de eerste opzet van het duivelse plan. Te Rome zat paus Pius V op de zogenaamde troon van Petrus. Hij zeide na de moord: dankt, dankt nu allen God. Van Hem is dit heuglijk lot!

Het is goed zulk een verschrikkelijk feit uit de geschiedenis van de gereformeerde martelaarskerk van Frankrijk niet te vergeten. De bijzonderheden van het bloedbad kunt u in elk behoorlijk boek over kerkgeschiedenis lezen. Doe het eens. Laat de lawine van nieuws die de nieuwsmedia dagelijks over ons uitgieten niet alle herinnering aan gebeurtenissen uit het verleden bedelven!

Niet te stichtelijk over spreken

Bij deze herinnering aan dit gebeuren van 400 jaar geleden willen wij het niet doen voorkomen alsof dit bloedbad het klassieke voorbeeld van christelijk of evangelisch martelaarschap is. Dat is het niet. Er lag bij de gereformeerden in Frankrijk zélf schuld - medeschuld - dat dit kon gebeuren. In tweeërlei opzicht. In de eerste plaats doordat zij in de strijd voor het ware geloof zich waren gaan bedienen van wereldse strijdmethoden en in de tweede plaats doordat de gereformeerden een te goed vertrouwen hadden gesteld op de beloften van roomse zijde gedaan.

Het eert enerzijds de gereformeerden dat zij hun vijanden vertrouwden met een vertrouwen dat deze niet waard waren. Aan de andere kant getuigt het van een gebrek. Zij doorzagen de methoden van hun tegenstanders blijkbaar onvoldoende. Daarom moeten we over dit vreselijke gebeuren niet te stichtelijk doen. De zonden van de gereformeerden in Frankrijk zijn daarin ook bezocht.

Wereldse strijdmethoden

In de jaren die met 1562 begonnen is er in Frankrijk een nieuwe gang van zaken ingetreden. Er ontstonden twee fronten: het gereformeerde en het rooms-katholieke. De Hugenoten waren de wapens gaan opnemen In het begin had de Coligny nog zijn best gedaan dit af te remmen. Later niet meer. Het geroepen zijn tot het koninkrijk Gods verbleekt en het zich gaan opwerpen als een aardse partij treedt meer en meer op de voorgrond. De Hugenoten gingen officieren benoemen en soldaten aanwerven. De roomsen onder leiding der Guises lieten hulptroepen uit andere landen werven: Spanjaarden en Zwitsers; beroepssoldaten. Geen fijn allooi. De evangelischen zijn dezelfde weg opgegaan om hunnerzijds ook protestantse hulptroepen binnen te halen. Dit uitlandse krijgsvolk was ruw. Gevolg: een snelle daling van de zedelijkheid in de legers; spelen, vloeken, liederlijke vrouwen, plundering en gewelddaden. Kortom alles wat tot een gewone oorlog behoort, kwam mee in de strijd die eens een strijd was voor het evangelie met geestelijke wapenen.

Calvijn heeft deze ontwikkeling reeds in 1562 voorzien. Hij heeft een bijzonder leerzame brief daartegen geschreven over het optreden van de predikanten in Lvon, die, in de eerste roes van hun macht, 'hun evenwicht volkomen kwijt waren. Calvijn schreef aan de „leraren van Lyon" in mei 1562: „Wij zouden verraad plegen jegens God en u en heel de christenheid, wanneer wij u verhelen wilden, hoe wij over uw diep betreurenswaardig optreden denken. Het past toch niet voor een geestelijke om aanvoerder of hopman van soldeniers te worden, maar het is nog veel erger, wanneer men, pas van de kansel af, naar de wapens grijpt. En het toppunt is wel, om naar de gouverneur te gaan en hem met een pistool in de hand te bedreigen, pochend op macht en geweld" … enz. ..Wij kunnen u deze dingen niet op een zoetsappige wijze onder het oog brengen, daarvoor heeft het bericht ervan ons met te veel bitterheid en schaamte vervuld…"

De gereformeerden waren op een verkeerde weg. Een poging werd gedaan om de koning met geweld te ontvoeren. Een opmars van de protestantse troepen naar Parijs na de dood van Condé is door de massa van het gewone volk in Parijs niet vergeten. In de Bartholomeüsnacht wordt dit mee-vereffend. Geweld in dienst van het evangelie en het koninkrijk Gods is niet in overeenstemming met het evangelie en met het koninkrijk Gods. Niet voor niets heeft de Here Jezus gezegd: allen die het zwaard dragen zullen door het zwaard vergaan.

Te goed van vertrouwen

Roomsen zijn in ernstige aangelegenheden niet te vertrouwen.

Deze uitspraak vereist wel enige toelichting. Deze uitspraak heeft niet de bedoeling te beweren dat rooms-katholieke medemensen en medeburgers persoonlijk-subjectief minder eerlijk en betrouwbaar zouden zijn dan niet-roomsen. Zij zijn niet beter. Zij zijn ook niet slechter dan andere mensen. Zij zijn als ieder mens. Zondaars. Van nature geneigd tot alle kwaad. Dat zijn de gereformeerden ook.

De uitspraak die hierboven staat heeft de bedoeling te zeggen wat er staat. En dat dit zo is, ligt niet aan de mensen persoonlijk en individueel, maar aan het kerksysteem.

Het rooms-katholieke kerksysteem heeft dit, dat het heerst over de zielen; het bindt de zielen aan het kerksysteem. Niet direct aan de HERE en zijn Woord, maar aan de kerk en aan haar gezag.

Nu, dit kerksysteem is een menselijke zaak, een aardse aangelegenheid met een onmetelijke eeuwenlange ervaring om met mensen om te gaan en mensenzielen te binden. Met een grandioos psychologisch inzicht in dat wat mensen onbewust wensen, waarvoor zij gevoelig en ontvankelijk zijn; en waardoor zij beheerst kunnen worden.

Er zou zeer veel over gezegd kunnen worden.

Wij stellen dat dit kerksysteem een menselijke zaak is die, zoals elk menselijk samenlevingsverband, gericht is op voortbestaan en groei.

De eeuwen door heeft deze 'kerk' haar belangen zoeken te dienen op de wegen van de politiek; vaak in bond met de 'staat'. Altaar en troon hebben de eeuwen door in wisselwerking met elkaar de massa zoeken te beheersen. Nu eens als antipoden in scherpe tegenstelling, dan weer als partners en bondgenoten. Altijd was en bleef de kerk politiek gericht op de belangen van de 'kerk'. Een door en door wereldse zaak. Deze kerk kon er toe komen de ware gelovigen te vervolgen met alle mogelijke dwang en geweldmiddelen, die de overheid dan voor haar bediende. Dit kerksysteem heeft de ontstellend hoogmoedige houding aangenomen zichzelf te vereenzelvigen met het koningschap van God. Het rijk Gods behoefde niet meer te komen. Het was er al. Dit kerksysteem was het rijk.

De mensenzielen werden er door gebonden. Als de leiding van dit kerksysteem verlangde, dat om haar doeleinden te bevorderen de leugen gebruikt zou worden, dan werd de leugen gebruikt. Het doel heiligde de middelen. Verlangde het dat moord en doodslag zou worden gebruikt, dan werden moord en doodslag gebruikt. Principieel is dit systeem verwant aan het communistische systeem. Wie het systeem tegenwerkt die moet uit de weg worden geruimd. Vanwege dit kerksysteem was 'Rome' waarlijk tot alles in staat.

Waarom wij op deze zaak wijzen?

Om de rooms-katholieken een schop te geven?

Neen. Voor eigen lering en waarschuwing. In protestantse en gereformeerde kringen wordt dit kerksysteem soms niet meer doorzien. Soms wordt het van verre enigszins geimiteerd.

Het gereformeerde kerksysteem verschilt zeer wezenlijk van de r.-k. kerkstruktuur, maar voor sommige gereformeerden bevat de struktuur van een centraal gezag in de kerk op aarde zoveel aantrekkelijks, dat men daarnaar streeft. Nu, wanneer een centraal gezag in de protestantse kerken van de grond komt en de leiding krijgt, dan doemt meteen hetzelfde gevaar op dat we bij het roomse kerksysteem zo ontstellend hebben ervaren. Dan komen de 'kerk' (het instituut) en haar belangen te staan tussen God en de gewetens der mensen en worden de mensen van de kerk gedwongen tot immorele en goddeloze handelingen in naam van de 'kerk'. En zij doen ze, 'menende Gode een dienst te doen'.

De herinnering aan het Parijse bloedbad in augustus 1572 zij ons tot waarschuwing. Laten we wel onderscheiden en elke strijd die met wereldse methoden wil strijden voor de waarheid en het evangelie, mijden en vlieden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen