EEN ANDER SOORT DENKEN

Heel hartelijk danken wij dhr. Joosten voor zijn heldere en rustige uiteenzetting. Het is toch wel erg mooi dat dit in onze tijd mogelijk is, dat wij elkaar volledig aan het woord laten. Je voelt dan de pijn van de gescheidenheid des te dieper, maar zo ontstaat dan ook een waarachtig zoeken naar de eenheid, een eenheid die men niet op goedkope manier tracht te bereiken door zoveel mogelijk om de verschillen in visie heen te lopen. Ziehier dan mijn poging om deze gedachtenwisseling verder te brengen in de richting van het Bijbelse denken.

Vertrouwen in het redeneervermogen

De moeilijkheid is niet in de eerste plaats de verschillende inhoud van ons denken, maar de verschillende wijze van denken.

Dhr. Joosten heeft nog de vroegere wijze van denken zoals ook de nieuw-benoemde bisschop van Rotterdam. De Nieuwe Linie schreef daarover: „Simonis denkt nog sterk in categorieën van de oude theologie: essentialistisch, juridisch, er is eens en voor altijd een waarheid geopenbaard, die in dogma's vastligt en daaraan moeten we vasthouden".

Deze wijze van denken kwam via Thomas van Aquine vanuit de Griekse wijsgeer Aristoteles tot ons. Ze heeft haar hoogbloei gekend in de scholastiek. Zelf heb ik de filosofie van Aristoteles (en Thomas van Aquine) moeten doceren aan mijn studenten in Tietê (Brazilië). Ik was toen een enthousiast aanhanger van dit pure denken, dit strakke redeneren. Ik had toen een onbegrensd vertrouwen in de rede. Maar mijn overgang naar de reformatie, en met name mijn werkelijke ontmoeting met de God van de Bijbel, de God van Abraham, Izaak en Jakob, heeft mij naar jen heel ander soort denken gevoerd.

Ook het reformatorisch denken ontaard

De enorme kracht van de reformatie is ook dat andere soort denken geweest. Dat heeft zovelen meegesleept. Ze beluisterden daarin de klop van het eeuwige leven dat Jezus immers beloofd had aan allen die in Hem zouden geloven.

Helaas heeft deze scholastiek toch weer voor een gedeelte het protestantse denken in beslag genomen en dat is wellicht de oorzaak geworden van het verlies van de oorspronkelijke kracht van de reformatie en van de verschillende kerkscheuringen. Men stelde eigen (theologische) rede tegenover de rede van de ander, begrip tegenover begrip, essentie tegenover essentie, stelling tegenover stelling. Zo verloor men uit het oog dat het wezen van de verkondiging van Christus allereerst het leven, het nieuwe, het eeuwige leven was. Zo kon men elkaar over de verschillen heen niet meer vinden in de eenheid van het geloof in Jezus Christus. Zo ontstond een dode orthodoxie, die wel veel wist te discussiëren over „het" geloof in Jezus Christus, maar niet meer of nauwelijks getuigde vanuit „mijn" geloof in mijn Heiland. Zo verloor de kerk van de reformatie haar werfkracht. Zij vertoonde steeds minder het beeld van een levend lichaam, maar meer het beeld van een geraamte, een skelet, van in elkaar passende dorre begrippen en stellingen. Het is heel moeilijk om dat verschil van denken duidelijk te tekenen. De „essentialistische" denkers verwijten ons meteen dat wij „zwevend" of „vloeiend", oppervlakkig en piëtistisch zijn. Dat is echter beslist niet het geval. Dit Bijbelse denken stoot door naar diepten, waar het scholastieke, het essentialistische denken niet reiken kan.

Het moderne denken

Deze omwenteling van het essentialistische naar het existentialistische denken heeft zich voltrokken in heel de wereld.

Wat is dat „existentialistische" denken? Daarbij gaat men uit van de „existentie" vanuit het bestaan der dingen, in tegenstelling met het essentialistische denken, waarbij men uitgaat van de „essentie", het wezen der dingen.

In het eerste geval denkt men vanuit het bestaan der dingen verder door naar wat ze eigenlijk zijn, hun essentie, hun wezenheid. In het tweede geval denkt men vanuit de essentie, vanuit wat de dingen zijn, vanuit het begrip wat we ons daarvan kunnen vormen en zodoende komt hun konkrete bestaan, de bloedwarme werkelijkheid, er maar een beetje bijbungelen.

Ik kan daar in ons populaire tijdschrift dat voor iedereen verstaanbaar moet blijven, niet te diep op ingaan, maar ik moest dit verschil in denken toch even aangeven, omdat dhr. Joosten en ik anders voortdurend naast elkaar blijven praten. Overigens zal het ook na deze uiteenzetting nog wel moeilijk blijven om elkaar te ontmoeten op dezelfde golflengte.

Kansen voor het Evangelie

Om alle misverstand te voorkomen, moet ik er dit nog aan toevoegen. Het moderne denken is dus existentialistisch van aard. Dat betekent echter natuurlijk niet dat dat moderne denken ook inhoudelijk Bijbels is geworden. Beslist niet. De moderne r.-k. theologen denken ook existentialistisch, maar staan inhoudelijk verder van ons af dan de vroegere r.-k. theologen. Dr. Simonis en dhr. loosten komen in hun belijden nader tot ons dan b.v. de Nieuwe Linie.

Maar wel heeft dat moderne denken dit grote voordeel dat het dichter ligt bij de wijze van denken van de Bijbel. Men moet de jongelui niet lastig vallen met allerlei dogma's of theoriën, maar wel zijn zij bereid om te luisteren naar Hem die zij „de Man van Nazareth" noemen. En hier ligt voor ons een belangrijk aanknopingspunt om met hen door te praten en tegenover hen te getuigen dat deze Man van Nazareth de Redder is uit de ellende van deze wereld, waarvan ook onze jeugd wel voldoende heeft gezien, de Verlosser uit datgene wat achter die ellende steekt, de schuld van een verloren, zondig mensdom.

Dit verschil in de wijze van denken zal ook een grote rol gaan spelen in het protestantisme van Nederland, nu verontrusten in allerlei kerken zich gaan afvragen: Waar moeten we heen? Vanuit verschillende kerken worden ze aangeklampt en probeert men hen te bewijzen: Jullie moeten bij ons komen!

Er zijn ook in Nederland nog protestantse groeperingen, die heel ste k gevangen zitten in dit scholastieke, essentialistische denken. Je kunt dat vaak aan allerlei uitingen merken.

Onuitsprekelijke vreugde!

In de eerste plaats zul je in hun uiteenzettingen weinig getuigenis vinden omtrent de levende Christus. Met een uitroep als van Paulus: „En ik leef, doch niet meer ik, maar Christus leeft in mij" (Gal. 2 : 2 0 ) weten ze eigenlijk geen weg. Zulk een vreugdekreet zul je nooit van hun lippen vernemen. En als een medechristen wél gaat zingen vanuit zulk een uitbundige vreugde, dan wordt dat meteen als piëtistisch of als een ander „-istisch" gebrandmerkt.

Ze weten ook geen raad met deze woorden van Petrus: „in Hem verheugt gij u met een onuitsprekelijke en heerlijke vreugde" (1 Petr. 1:8). Van hun strakke grimmige gezichten kan nauwelijks een lachje af. Het is allemaal dogmatiek, wat de klok slaat bij hen. Als ze eerlijk zijn, dan zullen ze erkennen dat van een echte heilsvreugde, laat staan van een „onuitsprekelijke en heerlijke vreugde" bij hen geen sprake is.

Ze tonen veel overeenkomst met de oudste zoon der gelijkenis. Ze ploegen heel diep door allerlei begrippen en stellingen heen. Ze zijn altijd zwoegend bezig met hun redeneringen en kunnen niet eenvoudig als een kind, als een kind Gods, praten over Jezus Christus, die hen uit pure barmhartigheid het eeuwige leven schonk en hen van de eeuwige dood redde door Zijn verschrikkelijk lijden en sterven. Zodra de naam Jezus Christus valt, beginnen hun dogmatische hersenen al te werken en hebben ze de Here al in intellektuele stukken verdeeld en uiteengerafeld in talloze onderscheidingen en sub-onderscheidingen.

Ook ik weet heel goed, dat de Here vele aspekten vertoont die wij afzonderlijk kunnen en mogen beschouwen. Alleen zo zullen we steeds verder doordringen in de volle breedte, lengte en hoogte van Hem in wie de ganse volheid der godheid lichamelijk woont. Maar al deze beschouwingen van de vele aspekten die Jezus vertoont, moeten steeds uitlopen op aanbiddende en vreugdevolle verwondering over Hem, over Zijn Persoon.

DE KERK, ALTIJD DE KERK!

En een tweede kenmerk van deze mensen is dat ze het altijd hebben over de kerk, de kerk en nog eens de kerk.

In de hoogste vorm heeft zich dat ontwikkeld bij de r.-k. kerk, waar een hele apologetica opgebouwd is om aan te tonen dat de r.-k. kerk de enige, ware, door Christus gewilde kerk is.

Maar eenzelfde soort van redeneren treffen we ook aan bij sommige protestantse groeperingen. Met ijzeren logica kunnen de adventisten wijzen op de noodzaak van de viering van de rustdag op zaterdag. Ik heb bewondering voor die strakke bewijsvoering. Maar is deze wijze van denken Bijbels?

Met eenzelfde redeneerkracht tonen sommigen binnen de gereformeerde gezindte aan, dat we verplicht zijn lid te worden van hun kerk. Het schijnt allemaal te kloppen als een bus, maar is hun wijze van denken Bijbels?

Als ik luister naar de manier van denken van Jezus en van de Bijbelschrijvers, dan meen ik beslist van niet.

VOLG HEM, NIET „HET"

Zeker, ook de Here was konsekwent, maar dat was geen abstrakt en fanatiek doortrekken van konsekwenties uit dorre stellingen. Hij was gehoorzaam, ja gehoorzaam tot de dood des kruises. Dat was de levende konsekwentie van Zijn liefde.

En ook de Bijbelschrijvers roepen ons voortdurend op tot de „geloofsgehoorzaamheid", maar dat is een onverbiddelijk (niet een verbeten) volgen van Iemand, niet van „iets", van dode beginselen, maar van de levende Heiland.

Laten wij ons ook in onze wijze van denken bekeren tot de Here. Ons denken moet niet alleen een andere inhoud krijgen, maar ook de aard van ons denken moet omgevormd worden tot een ootmoedig en dankbaar zien naar Hem, naar Hem allen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen