IS PAULUS IN SPANJE GEWEEST?

Het is niet gemakkelijk om op de bovenstaande vraag met een definitief ja of neen antwoord te geven.

De pogingen om met enige zekerheid een uitspraak te doen over de manier waarop het Evangelie Spanje bereikt heeft en er vaste voet gekregen heeft, worden heel erg bemoeilijkt door gebrek aan direkte gegevens.

Er zijn wel overleveringen, die zeggen dat zij over gebeurtenissen handelen uit de eerste eeuw na Christus, maar het is zeer de vraag of deze overleveringen betrouwbaar zijn. En dat geldt ook ten aanzien van de betuigingen van Rooms-Katholieke kant, als zou de eerste Evangelieprediking en kerkstichting in Spanje heel beslist aan Paulus toegeschreven moeten worden. Vrijwel iedere stad van een beetje ouderdom en betekenis beroemt er zich op dat ze Paulus binnen haar muren heeft gehad en dat hij er voor het eerst het Evangelie heeft gepredikt of dat toch tenminste zijn direkte opvolgers dat hebben gedaan.

Maar is het waar?

Nu staat er wel op het hoofdaltaar van een kerk in Livisosa (Lezuza) vermeld: „Op deze plaats predikte de heilige Paulus" en „Hier bracht Paulus Probes en zijn vrouw Xantippe, alsook anderen tot het geloof". Maar vermoedelijk zijn deze en soortgelijke „berichten" meer het gevolg van de Rooms-Katholieke legende-verfraaiing, dan dat ze berusten op een historisch betrouwbare overlevering.

De naam Livisosa komt in een beroemd standaardwerk over de Spaanse kerkgeschiedenis, de 47 delen van „Espana sagrada", niet eens voor. En dr. E. L. Smit zegt in zijn proefschrift „De oud-Christelijke monumenten in Spanje" — den Haag, 1916, dat de mening als zou Paulus de stichter van de Spaanse kerk zijn geweest en als zou iedere Spaanse stad uit handen der apostelen of hun onmiddellijke leerlingen het evangelie ontvangen hebben, een fictieve geschiedbeschouwing is die afdoende wordt weerlegd door het getuigenis van de oude monumenten — die er in groten getale gevonden zijn.

Intussen blijft natuurlijk de vraag of Paulus aan zijn verlangen om naar Spanje te reizen, gevolg heeft kunnen geven en of hij er, voor korte of lange tijd, geweest is.

We beginnen met voorop te stellen, dat er in de geschriften van de eerste christelijke schrijvers, Hegesippus, Justinus, Irenaeus, Tertullianus, Origenes geen enkel gegeven te vinden is, dat ons omtrent deze vraag verder kan helpen. Zij hebben daaromtrent niets overgeleverd.

Eusebius, de bekende schrijver van de eerste Kerkhistorie uit de 4e eeuw, die allerlei bronnen heeft aangeboord, is, als hij over Paulus' evangeliewerk schrijft, in zijn mededelingen bepaald zeer sober.

Hij schrijft in zijn „Historia ecclesiastica" wel over Petrus' werkzaamheid in Asia en Rome, spreekt over de arbeid van de apostel Johannes in Asia, zegt dat Thomas naar de Parthen gezonden is om daar het evangelie te prediken, Andreas naar de Scythen, en dat Marcus in Egypte gewerkt heeft; ook spreekt hij zeer uitvoerig over de arbeid van Jacobus de broeder des Heren in Jeruzalem, maar over het leven van Paulus heeft hij niet veel gezegd. Eusebius volstaat met het volgende:

„Nadat hij (Paulus) zich daar (in Rome) verdedigd had, is hij, naar men zegt, opnieuw op evangelische dienstreis uitgetrokken, maar toen hij voor de tweede maal naar diezelfde stad kwam, eindigde hij zijn leven met de marteldood". (H.E. II, 22).

En voorts: „Wat zal men zeggen van Paulus, die de prediking van het Evangelie van Christus volbracht heeft van Jeruzalem tot in Illyrië en eindelijk in Rome onder Nero de marteldood stierf?". (H.E. III, 1).

Mogelijk had Eusebius bij het verzamelen van zijn gegevens, omstreeks 330 na Chr., niet meer licht over Paulus' levensgang — buiten wat er in de Schrift van vermeld staat. En datzelfde moet waarschijnlijk van Justinus uit de eerste helft van de 2e eeuw en ook van de andere bovengenoemden gezegd worden. De gegevens over het werk van de andere apostelen zijn trouwens ook zelfs zeer schaars. Gegevens over de prediking en kerkstichting van de apostel Mattheus, ontbreken vrijwel helemaal.

Uit de Heilige Schrift weten we, dat Paulus wel het plan gekoesterd heeft om naar Spanje te reizen. Toen hij in Efeze was verlangde hij ook de hoofdstad van het Romeinse rijk, Rome, te zien.

Na de geschiedenis met de zonen van Sceva schreef lucas:

„En toen dit alles voorbij was, nam Paulus zich voor door Macedonië en Acháje naar Jeruzalem te reizen, en hij zeide: Als ik daar geweest ben, moet ik ook Rome zien" (Hand. 19:21, 22).

En in de brief die Paulus vanuit Efeze aan de Romeinen schreef, lezen we:

„Thans, nu mij in deze streken geen arbeidsveld meer overblijft, en ik sedert tal van jaren verlangend ben tot u te komen, zodra ik naar Spanje reis — ik hoop u namelijk op mijn doorreis met eigen ogen te zien en door u voortgeholpen te worden voor mijn tocht daarheen, wanneer ik eerst enigermate van u genoten heb. Maar thans ben ik op reis naar Jeruzalem ten dienste van de heiligen. Want Macedonië en Acháje hebben goedgevonden een handreiking te doen aan de armen onder de heiligen te Jeruzalem … Wanneer ik mij dan hiervan gekweten en hun deze opbrengst afgedragen heb, zal ik over uw stad naar Spanje reizen" (Rom. 15:23-26, 28).

In eerste instantie is het anders gelopen, dan de apostel zich aanvankelijk had voorgesteld. Hij bereikte Rome niet als vrij man, maar als gevangene, geketend aan een soldaat. Dat werd zijn eerste gevangenschap te Rome (Hand. 28).

Toch is hij daarna opnieuw „op evangelische dienstreis" uitgetrokken (Eusebius) en mogelijk ook wel naar Spanje gereisd.

Lucas eindigt zijn boek „Handelingen der apostelen" met het verhaal van Paulus' eerste verblijf te Rome, de tweejarige gevangenschap, waarin Paulus mocht wonen in zijn eigengehuurde woning en waarin hij gelegenheid had de broeders en ook de Joden te ontvangen. Uit deze gevangenschap kwam Paulus in het jaar 58 of 59 vrij.

Wat de apostel daarna gedaan heeft, weten we uit de Pastoraalbrieven.

Hij is op Kreta geweest (Titus 1:5), is weer naar Macedonië gereisd (1 Tim. 1:3), was in Milete en Troas (2 Tim. 4:19, 20) en bezocht ook de stad Nicopolis in Griekenland (Titius 3:12). Uit de brieven aan Timotheus en Titus lezen we wat niet in Handelingen staat. Alleen, ook in Paulus' laatste brief, die hij kort voor zijn dood schreef, 2 Timotheus, zoeken we nog tevergeefs naar enig bericht waaruit zou kunnen blijken, dat de apostel intussen in Spanje is geweest.

We zullen nu nog de schaarse berichten nagaan, die we elders vinden.

In 96 na Chr. schreef Clemens Romanus, een bekende oud-christelijke schrijver, vanuit Rome een brief aan de gemeente van Corinthe, waarin hij ook Paulus' naam noemde. Het lijkt of hij bij de Corinthiërs bekendheid veronderstelde met de lotgevallen van de apostel tot in diens laatste levensjaren.

In dit schrijven komt dan de volgende passage voor:

„Nadat hij (Paulus) heel de wereld gerechtigheid had geleerd en tot het uiterste Westen gekomen was en getuigenis had gegeven tegenover de heersers, scheidde hij aldus van deze wereld en ging op naar de heilige plaats, een zeer verheven voorbeeld van volharding geworden". (Clemens ad Corinthios V, 7).

Ons interesseert natuurlijk de vraag wat bedoeld is met „het uiterste Westen" of de grens van het westen. Wat verstond men in de eerste eeuwen van onze christelijke jaartelling daaronder?

Het antwoord is gewoonlijk: Spanje.

Dat blijkt b.v. uit een geschrift van Justinus. Want als hij aan het einde van zijn geschrift gekomen is, besluit hij met de woorden: „Zoals Europa zijn begrenzing vindt in Spanje, zo wordt dit werk hier beëindigd".

Bovendien kan er op gewezen worden, dat, als men uit Rome een brief schreef, zoals Clemens Romanus dat deed, men onmogelijk bij „het uiterste westen" aan Rome zelf kon denken.

En wat lag meer naar het westen, wat was toen vanuit Rome gezien het uiterste Westen? Het Pyrenees schiereiland.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen